و امّا شرح خفرى بر بيان قوشچى درباره قدح معتزله بر صغراى قياس أوّل چنين است: اگر از «تكلّم» صفت غير حقيقيه را اراده كنيم، خدشه بر صغراى قياس أوّل وارد خواهد شد. امّا اگر از «تكلّم» صفت حقيقيه را اراده كنيم، در اين هنگام، ايراد وارد بر صغراى قياس أوّل دفع خواهد شد.

معتزله براى إثبات رأى خود در مورد كلام حقّ تعالى، شش وجه بيان كرده‌اند كه قوشچى هر شش وجه را مطرح كرده و در پيرامون آنها به بحث پرداخته است.

خفرى نيز اين وجوه را بتفصيل توضيح داده است كه ما پس از ذكر وجوه معتزله به توضيح بعضى از آن موارد مى‌پردازيم.

وجه أوّل: ضرورت دين پيامبر (ص) و اعتراف عوام و كودكان بر اين امر است كه قرآن كريم، كلام حقّ تعالى است و از حروف مسموع، تأليف يافته است. لذا گذشتگان و صاحبان علم بر اين كلام با چنين خصوصيتى اجماع كرده‌اند.

وجه دوم: آنچه مشهور است و به نصّ و اجماع ثابت شده، اين است كه حدوث از خواصّ قرآن مؤلّف مى‌باشد و لذا قديم نيست و ديگر از خواصّ قرآن اينكه ذكر است و در اين مورد به دو آيه از آيات قرآن كريم استناد مى‌كنند:

١.وَ هذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ‌

٢.وَ إِنَّهُ لَذِكْرٌ

اين آيات و امثال آن به شهادت نص، بر نبى (ص) نازل شده و اجماع امّت قائم است بر اينكه اين آيات به زبانها خوانده و به گوشها شنيده مى‌شود.

بر وجه دوم معتزله اشكالات متعدّدى وارد شده كه خفرى آن موارد را بتفصيل بيان كرده و سپس به پاسخگويى از آنها پرداخته است و در پايان نظر خود را اين‌گونه بيان كرده است: «براى كلام لفظى، چهار اعتبار وجود دارد كه به سبب هريك از اين‌