تفسير پژوهي ابوالفتوح رازي - ایازی، سید محمد علی - الصفحة ٢٥٨
وى در تفسير آيه ۱۰۶ توبه: «وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللّهِ» مى نويسد كه اين آيه دلالت دارد بر اينكه خداوند مى تواند توبه را قبول نكند و قبول خداوند فضل است و اگر واجب بود، متوقف كردن بر مشيت معنا نمى داد. [١]
نيز در تفسير آيه ۱۱۰ نسا: «وَ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللّهَ يَجِدِ اللّهَ غَفُوراً رَحِيماً» مى نويسد اين آيه دليل است بر اينكه واجب نيست خداوند بنده را بيامرزد، و توبه احباط يا موازنه نيست؛ بلكه خداوند از روى فضل اسقاط عقاب مى كند. [٢]
آيا در قيامت توبه هست؟
ابوالفتوح توبه را در زمان احتضار و قيامت درست نمى داند؛ چون ديگر همه چيز كشف شده است و توبه صحيح نيست. [٣] از اين رو، در تفسير آيه ۸۴ نحل: «ثُمَّ لا يُو?ذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا» مى نويسد اين آيه دليل است بر بطلان مذهب نجّار كه قائل اند در قيامت تكليف است ؛ چون اگر در قيامت توبه و تكليف باشد، همه مردم قيامت و دوزخ را مى بينند و همان جا توبه مى كنند و همه به بهشت مى روند. [٤] وى در جاى ديگر مى نويسد: اگر در آخرت تكليف بود، حاجت نبود كه از خداوند درخواست كنند كه ما را به دنيا برگردان تا توبه كنيم و عمل صالح انجام دهيم. [٥]
شفاعت
در اينكه در قيامت شفاعت هست، بحثى نيست، اما در اينكه چه كسانى شفاعت مى كنند و چه كسانى شفاعت مى شوند بحث شده است. البته در اينكه حضرت