اين جلد از تحقيق به گزارش و تحليل قصه هاى قرآن در تفسير رازى اختصاص دارد كه در آغاز حقوقى با مقدمه اى اين چنين شروع كردند:
داستانها، تاريخ مردمان پيشين و پيامبر اكرم و جنگهاى صدر اسلام را مى توان يكى از معارف قرآنى برشمرد. بخش زيادى از قرآن كريم به تاريخ امم و يا پيامبران و جنگها اختصاص يافته است. و از اين رو، دانشمندان و مفسران نيز بر اين بخش از قرآن نيز اهتمام ويژه اى داشته اند.
در قرن چهارم هجرى نخستين داستانهاى فارسى قرآنى در ترجمه تفسير طبرى ظهور كرد و پس از آن در تفاسير فارسى از جمله تفسير شيخ ابوالفتوح. شيخ با مهارت و چيرگى بسيار، حكايات را از قرآن و حديث و كتب پيشين استخراج كرد. او با سليقه منحصر به فرد، به اين داستانها ترتيب منطقى داد و آنها را به زبان فارسى درى نقل كرد. از اين رو، قصه هاى قرآنى در تفسير او از جذابيت خاصى برخوردار است.
در اينجا يادآورى چند نكته لازم است:
۱. قرآن كتاب قصه نيست و شيخ نيز در تفسيرش بر آن نبوده تا داستان سرايى كند. داستانهاى قرآنى براى پندآموزى و آشنايى با اخلاق و معارفى است كه در رفتار پيشينيان ظهور كرده است. از اين رو، گاه يك بخش از يك حكايت تاريخى در چند جاى قرآن كريم تكرار مى شود.
۲. شيخ نيز علاوه بر علم تفسير، واعظى چيره دست بود و او به چند منظور و هدف حكايات را مى آورد: نخست، براى دانستن شأن نزول؛ دوم، به منظور روشن شدن معناى آيات و سوم، براى پندآموزى و موعظه.
۳. شيخ تنها به حكايات نمى پردازد و در ميان حكايات، اگر يك گفتار تاريخى با شأن امامان و پيامبران مناسبت نداشته باشد، آن را رد مى كند و از عصمت و جايگاه مردمى ايشان دفاع مى كند. نمونه آن را در حكايت برخورد ابراهيم با عموى خود و