تفسير پژوهي ابوالفتوح رازي - ایازی، سید محمد علی - الصفحة ٢٣٥
مجبّره هم براى اثبات نظريه خود به آيه ۹۶ صافات متمسك شده اند: «وَ اللّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ» ؛ يعنى خداوند شما و آنچه را انجام مى دهيد آفريده است. ابوالفتوح ذيل اين آيه مى نويسد اين «تعملون» يعنى آنچه مى سازيد از بتها؛ به دليل قول خداوند كه مى فرمايد: «قالَ أَ تَعْبُدُونَ ما تَنْحِتُونَ» (صافات: آيه ۹۵)؛ يعنى عبادت مى كنيد آنچه را كه مى تراشيد. ثانياً اين آيه در مقام توبيخ كافران و مشركان است و شايد هم اين «خَلَقَكم» معنى ايجاد ندهد؛ بلكه به معناى قَدَّرَكم باشد؛ يعنى خداوند مقدّر مى كند شما را و هر چه عمل مى كنيد. [١]
همچنين مجبره متمسك شده اند به آيه ۶۲ زمر: «اللّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ» كه ابوالفتوح جواب مى دهد مراد اين است كه خداوند آفريدگار همه چيز است، نه اعمال بندگان مثل كفر و گناه. [٢]
ابوالفتوح رازى در جاى جاى تفسير و به مناسبتهاى مختلف به آياتى كه دلالت بر بطلان قول مجبره و اشاعره مى كند، اشاره مى نمايد كه به عنوان نمونه برخى از آنها ذكر مى شود:
۱. آيه ۱۸۲ آل عمران: «ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ» خداوند فعل را به جوارح نسبت داده است و خداوند جوارح ندارد تا فعل جوارح فعل خداوند باشد. [٣]
۲ و ۳. در آيه ده حج: «ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ يَداكَ» و آيه يازده ملك: «فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ» گنهكاران به گناه خود [٤] اعتراف دارند. [٥]
۴. آيه چهارده مؤمنون: «فَتَبارَكَ اللّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ» . اين آيه دلالت دارد بر فعل انسان؛ چون خداوند فرموده بهترين خلق كنندگان، كه به صورت جمع آمده است.