۴. ذكر: اين كلمه بيش از هفتاد بار در قرآن با معانى گوناگون به كار رفته كه حدود هفده بار، مراد قرآن كريم است. علاوه بر اين، دو واژه «ذكرى» و «تذكره» عنوان وصفى براى قرآن به كار رفته است.
ابوالفتوح براى اين كلمه دو معنا ارائه نموده است. ايشان ابتدا وجه تسميه كتاب اللّه را به «ذكر» اين مى داند كه خداوند با آياتش، به بندگان خويش مصلحتشان را ياد مى دهد و به ياد انسان مى آورد كه چه چيز راه رستگارى و سعادت او است. [١]
و معناى ديگرى كه براى ذكر بيان مى كند، شرف و بزرگى [٢] است. [٣]
۵. تنزيل: يكى ديگر نامهايى كه ابوالفتوح براى مجموعه آيات الهى ذكر كرده، «تنزيل» است. اين واژه پانزده بار در قرآن به كار رفته كه تنها شش مورد آن مراد قرآن كريم است و در بقيه موارد با قرآن ـ نه به عنوان نامى براى آن ـ مرتبط است.
ايشان درباره مفهوم و حقيقت اين واژه در ذيل آيه ۱۹۲ سوره شعرا مى نويسد: تنزيل مصدر است و مراد منزَّل مى باشد و شايد مراد مفعول باشد (مذهب كوفيان) و اين نام در اصلِ وضع، حقيقت براى قرآن نبوده. [٤]
نگارنده در پايان اين فصل بحثى را استطراداً مطرح كرده درباره تفاوت بين انزال و تنزيل كه هيچ اشاره اى به نظريات ابوالفتوح نكرده و يا ديدگاه وى را نيافته است.

جمع قرآن

جمع و تأليف قرآن به شكل كنونى، در يك زمان صورت نگرفته است؛ بلكه به مرور زمان و به دست افراد و گروههاى مختلف انجام گرفته است. ترتيب نظم و عدد آيات