تفسير پژوهي ابوالفتوح رازي - ایازی، سید محمد علی - الصفحة ٢٢٤
۳. حىّ: يكى از صفات ثبوتى خداوند صفت حىّ است، اما منظور از حيات چيست و دليل آن چيست؟ ابوالفتوح با ذكر استدلال مشهور مى گويد جايى كه حىّ نباشد، قدرت و علم معنا ندارد. وقتى قدرت و علم ثابت شد، پس خداوند حىّ است و حىّ صفت ذات است. [١]
۴ و ۵. سميع و بصير: يكى از بحثهاى مهم كلام، اثبات سميع و بصير بودن خداوند است. بعضى منشأ اين دو صفت را علم، برخى ديگر، حىّ مى دانند و بعضى آن را صفت ذات دانسته اند و بعضى صفت فعل. به عقيده ابوالفتوح مرجع آن به حىّ است؛ يعنى خداوند چون حىّ است؛ سميع و بصير هم هست، و تعبير درستى از ذات بودن يا فعل بودن اين دو صفت ندارد. [٢]
۶. كلام: يكى از بحثهاى جنجالى قرن دوم و سوم بحث «كلام» الهى بود كه البته اول بين اهل حديث و معتزله مطرح گرديده و بعدها اشاعره به اين بحث پرداختند و البته اماميه با تمسك به آموزه هاى ثقلين ديدگاه خاص خويش را داشت، اما به هر حال بحث در اين باب بسيار گسترده است كه در اين مختصر نمى گنجد؛ از اين رو، خلاصه اى از نظرات ابوالفتوح را مى آوريم.
ابوالفتوح به حدوث قرآن معتقد است، و كلام خداوند را الفاظى مركّب از حروف و اصوات مى داند كه قائم به غير است؛ يعنى خداوند آن را در جايى ايجاد مى كند. دلايل ايشان از قرار ذيل است:
۱. وى در ذيل حروف مقطعه قرآن مثل «الم» سوره بقره مى نويسد: اين حروف تنبيه است بر اينكه قرآن از حروف است و كلام از جنس حروف است و حروف حادث است و نمى شود بعضى حادث و بعضى قديم باشد. [٣]