هدف نخستين علم كلام و تبيين آيات مربوط به آن در قرآن، اثبات ذات حق، بيان يگانگى حق تعالى و شرح صفات ثبوتى و سلبى است. ابوالفتوح رازى معتقد است كه در شناخت و معرفت الهى اقامه برهان و استدلال لازم است و برخلاف آنچه نويسنده محترم در مقدمه رساله گفته كه پيامبران به دنبال اثبات خداوند از راه استدلال نبوده اند، بلكه براى سوق دادن مردم به خداپرستى آنان را به فطرت و سير در آفاق و انفس دعوت مى كرده اند، ولى متكلمان و فيلسوفان سعى در اقامه برهان داشته اند؛ زيرا اولاً، نفس توجه به فطرت و بهره گيرى از سير در آفاق نوعى اشاره به براهين اثبات وجود است؛ چنان كه خود رازى در سوره انعام آيه ۷۷، به هنگام ذكر خداشناسى ابراهيم مى گويد اين آيه دليل است بر آنكه معارف ضرورى نيست؛ زيرا اگر ضرورى بود، ابراهيم در آغاز كار به شك خود اشاره نمى كرد و در معرفت خدا به نظر و استدلال آن را اثبات نمى نمود. [١] وانگهى قرآن بارها به صراحت به ادله و براهينى اشاره كرده كه بعدها متكلمان اين آيات را با نامهايى چون: برهان نظم، تمانع و احتياط ياد كرده اند و در اين گزارش ما به آنها اشاره مى كنيم.
به هر حال، در اينجا ما به صورت فهرست وار به براهين ابوالفتوح رازى اشاره مى كنيم و تفصيل آن را به اصل رساله و تفسير ابوالفتوح ارجاع مى دهيم. لازم است يادآورى شود كه چون عنوان كلامى بسيارى از اين موضوعات شناخته شده بودند، كمتر به شرح و بسط موضوعى آنها پرداخته ايم و در حد اشاره به آن بسنده كرديم.