تفصيل النشأتين و تحصيل السعادتين آورده است : قد رُوى إنّه ما أنزل اللّه من كتاب إلا و فيه : «اِعرِفْ نفسَك ـ يا إنسان ـ تَعرفْ رَبَّك» . [١] روايت شده كه خداوند ، هيچ كتابى فرو نفرستاد ، جز آن كه در آن بود : «اى انسان ! خود را بشناس ، خدايت را مى شناسى» . بارى ! حديثِ ياد شده ، اصطلاحا «مُرسَل» ناميده مى شود و چگونگى اسناد آن مشخّص نيست ؛ ليكن با عنايت به اين كه مضمون آن در آياتى كه بدانها اشاره شد ، آمده و در واقع ، اين حديث ، شرح و تفسير آن آيات است ، نيازى به ارزيابى سند ندارد . از همين رو ، بسيارى از محدّثان و محققّان ، آن را پذيرفته و بدان استناد كرده اند .

دو . شرح هاى حديث

اين حديث شريف ، از ديرباز مورد توجّه علماى اسلام ، بويژه حكيمان و اهل عرفان بوده و رساله ها و مقالات فراوانى درباره آن ، نگارش يافته است . علاّمه تهرانى در الذريعة ، پنج رساله در شرح اين حديث ، معرّفى كرده است . [٢] برخى شروح مستقل ديگر ، عبارت اند از : [٣] ١ . الرسالة الوجوديّة فى معنى قوله صلى الله عليه و آله : «من عرف نفسه فقد عرف ربّه» (چاپ قاهره) . ٢ . رساله اى در شرح حديث : «من عرف نفسه» ، از عماد الدين بن يونس پنجهزارى . اين نسخه را حسن حسن زاده به طبع رسانده است . [٤]

[١] هزار و يك كلمه : ج ٣ ص ١٩٩ .[٢] الذريعة : ج ١٣ ص ٢٠٨ ـ ٢٠٩ .[٣] اين قسمت ، از دفتر اوّل ميراث حديث شيعه (ص ١٤٤ ـ ١٤٦) اخذ شده است .[٤] هزار و يك كلمه : ج ٣ ص ١٩٧ و ص ٢١٧ ـ ٢٢٨ .