تأليف قلوب ، يكى از مهم ترين اهداف تربيتى و سياسى اسلام است . قرآن كريم ، از نزديك شدن دل هاى مردم مسلمان صدر اسلام ـ كه موجب زدوده شدن كدورت ها و دشمنى ها و پديد آمدن اُخوّت دينى در ميان آنان گرديد ـ به «نعمت الهى» ياد مى كند كه به بركت بعثت پيامبر بزرگوار اسلام به آنان ارزانى داشته است . امام على عليه السلام درباره اهمّيت و ارزش اين نعمت مى فرمايد : فَإِنَّ اللّه َ سُبحانَهُ قَدِ امتَنَّ ـ تا ـ مِن كُلِّ خَطَرٍ . خداوند سبحان ، بر جماعت اين امّت ، منّت نهاد و اين رشته الفت و همبستگى را كه در سايه آن زندگى مى كنند و در پناه آن مى آرمند ، ميانشان ايجاد كرد و اين ، نعمتى است كه هيچ يك از آفريدگان نمى تواند برايش قيمتى تعيين كند ؛ چرا كه از هر بهايى ، فزون تر و از هر مهمّى ، مهم تر است .

دو . برنامه اسلام براى تأليف دل ها

تأليف دل ها ، بخصوص دل هايى كه از يكديگر نفرت دارند ، كارى است كارستان و گاه نشدنى به گفته امام على عليه السلام : إزالَةُ الرَّواسي أسهَلُ مِن تَأليفِ القُلوبِ المُتَنافِرَةِ . [١] بركندن كوه هاى استوار ، آسان تر از اُلفت دادن دل هاى از هم رميده است . برنامه اسلام براى ايجاد اُلفت و محبّت در ميان مردم ، در گام اوّل ، برطرف كردن موانع الفت و در گام دوم ، ايجاد زمينه هاى آن است :

الف . مبارزه با موانع

موانع الفت ، همان موانع محبّت و اخوت اند ، مانند : حسد ، حقد ، كبر ،

[١] ر . ك : ص ٣١٦ ح ٢٣٤٤ .