دانشنامه ميزان الحكمه - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٤٣١
فصل چهارم: راه هاى شناخت خدا
٤ / ١
خودشناسى
قرآن
«و در زمين ، نشانه هايى براى اهل يقين است و در خودتان . آيا نمى بينيد؟» .
حديث
٢٤٧٧.امام صادق عليه السلام ـ درباره اين سخن خداوند پ «و در خودتان ، آيا نمى بينيد؟» ـ : او تو را شنوا و بينا آفريد . خشمگين مى شوى و خرسند مى گردى ، و گرسنه مى شوى و سير مى شوى ، و همه اينها از نشانه هاى [وجود ]خداوند متعال است .
٢٤٧٨.التوحيد ـ به نقل از هشام بن سالم [١] ـ : ـ به نقل از هشام بن سالم [٢] ـالتوحيد : نزد محمّد بن نعمان اَحوَل (دو بين) بودم كه مردى برخاست و گفت : پروردگارت را به چه شناختى؟ گفت : با توفيق و ارشاد و شناساندن و راهنمايى خود او . من از نزد او بيرون آمدم و به هشام بن حكم برخوردم . به او گفتم : اگر كسى از من بپرسد : «پروردگارت را به چه شناختى؟» به او چه جواب دهم؟ گفت : اگر كسى پرسيد : «پروردگارت را به چه شناختى؟» ، مى گويى : خداوند عز و جل را با [شناختنِ ]خودم شناختم ؛ چرا كه ، خودم ، نزديك ترينِ چيزها به خودم هستم . توضيح ، آن كه : من خويشتن را داراى پاره هاى فراهم آمده و اجزاى به هم پيوسته مى يابم ، تركيبى نمايان و ساختارى روشن دارم ، بر پايه انواع طرّاحى ها و صورتبندى ها ساخته شده ام ، پيوسته از كاستى به فزونى و بعد ، از فزونى به كاستى مى روم ، از حواسّ گوناگون و اندام هاى مختلف ، از : چشم و گوش و بويايى و چشايى و بساوايى ، برخوردارم ، بر ناتوانى و كاستى و خوارى سرشته شده ام ، هيچ يك از اين حواس ، موردِ [حسّ ]ديگرى را ادراك نمى كند و توانايى اين كار را هم ندارد ، از جلب منافع براى آنها و دفع ضرر از آنها ناتوان است . و از نظر عقلى ، محال است كه فراهم آمده اى بدون فراهم آورنده ، و تشكيل صورتى ، بدون صورتگر باشد . پس ، دانستم كه مرا آفريدگارى است كه خلقم كرده و صورتگرى است كه شكل و صورتم بخشيده است و با من ، از هر جهت ، متفاوت است . خداوند عز و جلمى فرمايد : «و در خودتان . آيا نمى بينيد؟» .