«و بنى اسرائيل را از دريا گذرانيديم . پس ، فرعون و سپاهيانش از روى ستم و تجاوز ، آنان را دنبال كردند ، تا اين كه وقتى [فرعون] در شُرف غرق شدن قرار گرفت ، گفت : «ايمان آوردم كه هيچ معبودى جز آن كه بنى اسرائيل به او گرويده اند ، نيست ، و من ، از تسليم شدگانم»» .

«و هر نعمتى كه داريد ، از خداست . سپس چون رنجى به شما رسد ، به سوى او روى مى آوريد و چون آن رنج را از شما برطرف كند ، گروهى از شما به پروردگارشان شرك مى ورزند» .

ر .ك : زمر : آيه ٨ و ٤٩ ، يونس : آيه ١٢ و ٢٢ ، اسراء : آيه ٦٧ ، عنكبوت : آيه ٦٥ ، انعام : آيه ٤٠ ـ ٤١ .

حديث

٢٤٤٩.ربيع الأبرار : مردى به امام صادق عليه السلام گفت : دليل بر وجود خدا چيست؟ و برايم نگو : عالَم و جوهر و عَرَض . [١] فرمود : «آيا سفر دريا رفته اى؟» گفت : آرى . فرمود : «آيا شده است كه دريا توفانى شود ، تا جايى كه خطر غرق شدن ، شما را تهديد كند؟» گفت : آرى . فرمود : «آيا در آن حالت ، اميدت از كشتى و كشتيبانان قطع شده است؟» گفت : آرى . فرمود : «آيا [در آن لحظه ]انديشيده اى كه كسى هست نجاتت دهد؟» . گفت : آرى . فرمود : «او همان خداست . خداوند بزرگ مى فرمايد : «هر كه را جز او مى خوانيد ، ناپديد [و فراموش ]مى گردد» [٢] «و چون رنجى به شما رسد ، به سوى او روى مى آوريد» .

٢٤٥٠.امام عسكرى عليه السلام ـ درباره «بسم اللّه «اللّه » آن موجودى است كه هر مخلوقى ، در هنگام نيازها و سختى ها و قطع اميد كردن از هر كسى جز او و كوتاه شدن دست از هر آنچه غير اوست ، به او روى مى آورد . مى فرمايد : «بسم اللّه » ؛ يعنى : در همه كارهايم از خدايى كمك مى جويم كه بندگى جز سزاوار او نيست ، ]همان كه [هر گاه از او فريادخواهى شود ، به فرياد مى رسد ، و هر گاه خوانده شود ، پاسخ مى دهد . و اين ]معنا [همان چيزى است كه مردى به امام صادق عليه السلام گفت : اى پسر پيامبر خدا! مرا راهنمايى كنيد كه خدا چيست ؛ زيرا مجادله گران ، بسيار با من بحث مى كنند و دچار حيرتم كرده اند . پس به او فرمود : «اى بنده خدا! آيا هرگز كشتى نشسته اى؟» . گفت : آرى . فرمود : «آيا پيش آمده است كه كشتى بشكند ، به طورى كه نه كشتى اى باشد كه نجاتت دهد و نه شنايى به كار تو آيد؟» . گفت : آرى . فرمود : «آيا در اين هنگام ، به دلت گذشته است كه چيزى هست كه مى تواند تو را از هلاكت نجات بدهد؟» . گفت : آرى . ]امام] صادق عليه السلام فرمود : «آن چيز ، همان خداست كه آن جايى كه نجاتبخش و كمك رسانى نيست ، او قادر به نجات دادن و كمك كردن است» . سپس [امام] صادق عليه السلام فرمود : «گاه ، يكى از شيعيان ما كار خود را با بسم اللّه الرحمن الرحيم آغاز نمى كند . پس ، خداوند او را به امرى ناگوار مبتلا مى كند تا او را متوجّه سپاس گزارى از خداوند متعال و ثناگويى او كند ولكّه تقصير در ترك بسم اللّه الرحمن الرحيم را از او بزدايد» . مردى درنزد امام سجّاد عليه السلام برخاست و گفت : مرا از معناى «بسم اللّه الرحمن الرحيم» آگاه كن . امام سجّاد عليه السلام فرمود : «پدرم ، از برادرش حسن ، درباره پدرش اميرمؤمنان ، برايم حديث كرد كه : مردى در نزد ايشان برخاست و گفت : اى اميرمؤمنان! مرا از معناى «بسم اللّه الرحمن الرحيم» آگاه كن . فرمود : كلمه اللّه ، بزرگ ترين نام از نام هاى خداوند عز و جلاست ، و نامى است كه سزاوار نيست غير خدا به آن ناميده شود ، و هيچ مخلوقى بدان ناميده نشده است . مرد گفت : تفسير اللّه چيست؟ فرمود : اللّه ، موجودى است كه هر مخلوقى در هنگام نيازها و سختى ها ، آن گاه كه از همه چيز جز او قطع اميد مى شود ، و دست ها از غير او كوتاه مى گردد ، به وى روى مى آورد . توضيح ، آن كه : هر رئيسى و هر بزرگى در اين دنيا ، هرچند بسيار توانگر و قدرتمند باشد و ديگران به او بسيار محتاج باشند ، آنان باز نيازهايى خواهند داشت كه آن بزرگ ، توانايى برآوردن آنها را ندارد ، و خودِ آن بزرگ را نيز نيازهايى است كه از عهده تأمين آنها بر نمى آيد . اين جاست كه او در هنگام اضطرار و نيازمندى ، به درگاه خدا رو مى آورد و چون نيازش برآورده شود ، دوباره به شرك خويش مى گرايد . مگر اين سخن خداوند عز و جل را نشنيده اى كه : «بگو : به نظرتان ، آيا اگر عذاب خدا شما را در رسد ، يا رستاخيزْ شما را دريابد ، چنانچه راستگوييد ، [كسى ]غير از خدا را مى خوانيد؟ [نه ؛] بلكه تنها او را مى خوانيد ، و اگر او بخواهد ، رنج و بلا را از شما دور مى گرداند ، و آنچه را شريك [او ]مى گردانيد ، فراموش مى كنيد» .

[١] يعنى به برهان عقلى ، استدلال نكن .[٢] كامل آيه اين است : «و چون در دريا به شما صدمه اى برسد ، هركه را جز او مى خوانيد ، ناپديد [و فراموشمى گردد» (اسراء : آيه ٦٧) .