فرهنگ فقه فارسي

شناسنامه کتاب

همکاران گروه فرهنگ فقه

همکاران

نشانهها

اختصارات

فهرست مدخلها

باب السّلام

باب بنى جمح

باب بنى شیبه

باب جبرئیل

باب حنّاطین

باب صفا

باب کعبه

باد معده

بادیهنشین

باربری

بارداری

بارنامه

بارورسازی

بازار آزاد

بازجویی

بازخرید خدمت

بازداشت

بازنشستگی

بافندگی

بالوعه

بامداد

باين؛ طلاق

بئر العین

بئر معطن

بئر ناضح

بتریّه

بچهدان

بحول اللّه

بخت آزمایی

بدل تألیف

بدل جعلی

بدل حقیقی

بدل حیلوله

بدو صلاح

بذلی؛ حج

برائت؛ اصل

برائت رحم

برائت؛ سوره

برائت شرعی

برائت عقلی

برابری

برادرزاده

برادرزن

برادرشوهر

برد عدنی

بردۀ فراری

بردهفروشی

برد یمانی

برطلّه

بروج؛ سوره

برهنگی

برید بعث

بر یمین

بساوایی

بستانکار

بستگان

بسط ید

بطن مر

بقا بر تقلید

بقا بر جنابت

بلاد اسلام

بلاد حرب

بلاد خلاف

بلاد شرک

بلاد کبیره

بلاد کفر

بلاد متباعد

بلاد متقارب

بلاطۀ حمراء

بلد الحرام

بلدان اربع

بلدرچین

بلد؛ سوره

بلعیدن

بلندگو

بناء عقلاء

بنات نعش

بنت لبون

بنت مخاض

بنو اعیان

بنو علّت

بنی اسرائیل؛ سوره

بنی تغلب

بنی عبد شمس

بنی مطّلب

بنی نوفل

بنی هاشم

بواسیر

بودايى

بوریّا

بوسیدن

بو مادران

بویایی

بوییدن

بهائیت

بهیمه الانعام

بیت اللّه الحرام

بیت المال

بیت المعمور

بیت المقدس

بیت النار

بیت عتیق

بیداری

بیراهه

بیضۀ اسلام

بیع اختباری

بیع اقاله

بیّعان

بیعانه

بیع بثمنین

بیع تخییری

بیع تشریک

بیع تلجئیه

بیع تولیه

بیع جزاف

بیع حبل الحبله

بیع حصاة

بیع خيار

بیع خيار رؤیت

بیع دین به دین

بیع ربوی

بیع زمانی

بیع سببی

بیع سلف

بیع سلم

بیع سنینی

بیع شخصی

بیع شرط

بیع شرعى

بیع صرف

بیع صورى

بیع ضمنی

بیع عربون

بیع عرفی

بیع عریّه

بیع عین به عین

بیع عینه

بیع فضولی

بیع کالی به کالی

بیع کلی

بیع ما نیست یا نه

بیع متزلزل

بیع مجازفه

بیع مجر

بیع محابات

بیع محاقله

بیع مرابحه

بیع مزابنه

بیع مزایده

بیع مساومه

بیع مسبّبی

بیع مصّرته

بیع مضامین

بیع مضمون

بیع معاطات

بیع ملاقیح

بیع ملامسه

بیع منابذه

بیع مواضعه

بیع مؤامره

بیع موقّت

بیع نسیه

بیع نقد

بیع و سلف

بیع وضیعه

بیع وفا

بیعین در بیع

بیکاری

بیگانه

بیلیارد

بیمارستان

بیماری

بیماری روانی

بیماری مسری

بیمبالاتی

بیمه متقابل

بین الحرّتين

بین الطلوعين

بین الفجرين

بینایی

بیّنۀ اثبات

بیّنۀ اصل

بیّنۀ انهاء

بیّنۀ تعدیل

بیّنۀ جارح

بیّنۀ جرح

بیّنۀ حسبه

بیّنۀ خارج

بیّنۀ داخل

بیّنۀ شرعی

بیّنۀ فرع

بیّنه؛ قاعده

بیّنۀ کامل

بیّنۀ متشبث

بیّنۀ معدّل

بیّنۀ نفی

بیّنه و یمین؛ قاعده

بیهوده

پابرهنگی

پاپیون

پادزهر

پاره کردن

پاسبانی

پاک شدن

پاککننده

پاکیزگی

پانسمان

پایاپای

پایمال

پدربزرگ

پدرشوهر

پراکندگی

پرخوری

پردۀ بکارت

پردۀ کعبه

پرستاری

پرندۀ شکارى

پروارى

پروانۀ کسب

پرهیزگاری

پزشکی قانونی

پسانداز

پشتبام

پشیمانی

پلاتین

پلاستیک

پلیکان

پناه دادن

پناهندگی

پنجشنبه

پنیرمایه

پوسیدگی

پیامبر اسلام

پیامبران

پیدا شده

پیروزی

پیشانی

پیشنماز

پیشواز

پیکردن

پی گردن

پیمانه

پيمانهاى

پيوند اعضا

تابستان

تابعيّت

تاروپود

تاريكى

تازيانه

تا كردن

تامّ الخلقه

تأسيسى

تبديل امتثال

تبطین لحيه

تجاوز؛ قاعده

تجاهر به فسق

تجديدنظر

تجزّى اجتهاد

تحت الحنك

تحذیر؛ قاعده

تحريم؛ سوره

تحريمه

تحقيق مناطق

تحقيقي

تحمّل حديث

تحمل شهادت

تحيّات

تخریج مناطق

تخطّى رقاب

تخلية السّرب

تخمدان

تخيير ابتدایی

تخیير اجتهاد

تخیير استمرارى

تخيير شهوت

تخيير مصلحت

تداخل اسباب و مسبّبات

تراشیدن

تراویح

تربيع جنازه

تربيع قبر

ترتّب ایدى

ترتیب حكمى

ترتیب فعلى

ترجيح جهتى

ترجيح دلالى

ترجيح مضمونى

تردستی

ترساندن

ترشرویى

ترک استفصال؛ قاعده

تسامح در ادلّۀ سنن؛ قاعده

تسبيب؛ قاعده

تسبيحات اربع

تسبيحات ثلاث

تسبيح حضرت فاطمه عليها السّلام

تسبيح صغرى

تسبيح كبرى

تسریح به احسان

تسلّط؛ قاعده

تشبّث به حرّیت

تشبیك الأصابع

تشهّد خفیف

تشييع جنازه

تشييع فاحشه

تظاهر به فسق

تعادل و تراجیح

تعاقب ايدى

تعبّدی

تعدّد زوجات

تعدّد مطلوب

تعرّب بعد از هجرت

تعطیل حج

تعطیل حدود

تعظیم شعائر

تعمّد اعراب

تغابن؛ سوره

تغليب؛ قاعده

تغییر جنسیت

تفريق صفقه

تقديرى

تقليد ابتدايى

تقليد بقايى

تكاثر؛ سوره

تكبيرات افتتاح

تكبيرات سبع

تكبيرات عيد

تكبيرة الإحرام

تكبيرة الإستفتاح

تكبيرة الإفتتاح

تكبير ركوع

تكبير سجود

تكبير قنوت

تكبير قيام

تكثير اثر

تكليف استقلالى

تكليف بما لا يطاق

تكليف شرعى

تكليف ضمنى

تكليف ظاهرى

تكليف عقلى

تكليف غيرى

تكليف كفايى

تكليف نفسى

تكليف واقعى

تكوير؛ سوره

تلبيات اربع

تلّ سرخ

تلسكوپ

تلف اعتبارى

تلف حكمى

تلف شرعى

تلقّى جلب

تلقيح مصنوعى

تلقّى ركبان

تلگراف

تلويزيون

تنباكو

تنزيل؛ سوره

تنزيل؛ قاعده

تنظيم خانواده

تنقيح مناط

تنگى وقت

توانايى

توبۀ باطنى

توبۀ حكمى

توبه؛ سوره

توحيد؛ سوره

توصّلى

توقيفى

تيراندازى

تين؛ سوره

ثمن المثل

ثمن المسمّى

ثنويّه

ثنيّۀ كداء

ثنيّۀ كدى

فهرست منابع

فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٦٨ - تسبيب

با توجّه به موارد يادشده، اين ديدگاه در فقه مطرح شده است كه صرف استناد عرفىِ فعلِ زيانبار (يعنى اتلاف) به مسبِّب، موجب ثبوت ضمان است و در برخى موارد نيازى به اثبات مقصّر بودن مسبِّب نيست؛ هرچند در مواردى تقصير، راهى براى استناد عرفى فعل به مسبِّب مى‌باشد.(٩)

اجتماع سبب و مباشر:با اجتماع سبب و مباشر در حصول تلف، ضمان متوجّه مباشر خواهد بود، مانند آنكه شخصى در مكانى غير مجاز چاه بكَند و ديگرى فردى را در آن بيفكند كه افكننده، ضامن خواهد بود نه حفر كننده. البتّه اگر سبب اقواى از مباشر باشد، مسبِّب ضامن خواهد بود،(١٠)مانند:

١. اكراه مباشر از سوى مسبِّب كه ضمان متوجّه اكراه كننده مى‌شود؛ مگر در اكراه به قتل كه بنابر قول مشهور اكراه شونده (مباشر) قصاص مى‌گردد(١١)(-->اكراه).

٢. جهل مباشر به سبب، مانند اينكه كسى، ديگرى را بر طعام غصبى ـ بدون آنكه وى از غصبى بودن آن آگاه باشد ـ مهمان كند. در اين صورت ضمان بر ميزبان استقرار مى‌يابد نه مهمان.(١٢)

٣. مكلّف نبودن مباشر به سبب خردسالى يا ديوانگى.

٤. فقدان شعور و اراده در مباشر، مانند حيوان و مباشرت عوامل طبيعى همچون سيل و زلزله.(١٣)

اجتماع چند سبب:گاه در حصول تلف بيش از يك سبب نقش دارد، مانند كندن چاه در محلّ غير مجاز از سوى يك فرد، گذاشتن سنگ، نزديك آن از سوى فرد دوم و برخورد كردن فرد سوم با سنگ و افتادن در چاه و تلف شدن يا آسيب ديدن. در اين گونه موارد ضمان متوجّه چه كسى است؟ ديدگاهها متفاوت است. اشهَر، توجّه ضمان به سبب مقدّم در تأثير است، هرچند پيدايى آن پس از سبب مؤخّر باشد. بنابر اين در مثال بالا آن كه سنگ در مجاورت چاه نهاده است ضامن خواهد بود.(١٤)

برخى، هر دو مسبِّب (حفر كننده چاه و گذارنده سنگ) را يكسان ضامن دانسته‌اند.(١٥)احتمال سومى نيز مطرح