فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٥٦ - تفتيش
آينده به قرآن كريم تفأّل زده شود و از آيهاى بهبود يا وخيمتر شدن حال بيمار و يا پيدا شدن گمشده يا عدم آن استنباط گردد.
بعض ديگر، مراد از تفأّل نهى شده را يكى از دو امر دانستهاند: پيش بينى و استخراج رخدادهاى آينده به طور جزم و حتم از قرآن يا اختصاص نهى به آن دسته از مردم كه با مفاهيم قرآنى آشنايى ندارند.(٧)
استخاره(-->استخاره)با قرآن، تفأّل به شمار نمىرود؛ زيرا استخاره آن است كه انسان در كارى كه قصد انجام دادن يا ترك آن را دارد از خداوند بخواهد وى را در آنچه خير و صلاح او است ـ اعم از فعل يا ترك ـ راهنمايى كند و حقيقت آن، نوعى مشورت با خداوند است.
البتّه برخى تفأّل را به معناى استخاره نيز گرفته و گفتهاند: ممكن است مراد از نهى در روايت، نهى از استخاره با قرآن براى كسانى باشد كه با مفاهيم قرآن آشنايى ندارند.(٨)
امّا از نظر حكم، برخى تفأّل به قرآن به معناى كشف آينده و دستيابى به عواقب امور را حرام، ولى اكثر، مكروه دانستهاند. چنانكه برخى تفأّل به معناى فال نيك زدن هنگام شنيدن يا خواندن آيهاى را مكروه دانستهاند؛ ليكن تفأّل به قرآن به معناى استخاره با آن نه تنها كراهت ندارد بلكه ـ بنابر تصريح بعضى ـ استحباب دارد و روايات متعدّدى در چگونگى استخاره با قرآن وارد شده است.(٩)
تفأّل به غير قرآن:تفأّل ـ به معناى دستيابى به آينده و كشف عواقب امور ـ به غير قرآن از قبيل ديوان شعرا همچون ديوان حافظ و نيز احوال ستارگان، اگر منجرّ به صدور حكم قطعى و جزمى نگردد جايز است.(١٠)
تَفتيش -->تجسّس