فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٧١ - تحرّى
نذر:كسى كه نذر كرده دو ماه روزه پى در پى بگيرد، واجب است تحرّى نمايد؛ يعنى وقتى را انتخاب كند كه روزه گرفتن در آن صحيح باشد و همزمان با ايّام حرمت روزه نباشد. از آنجا كه ـ به قول مشهور ـ پشت سرهم بودن پانزده روز از اين روزهها كفايت مىكند تحرّى پانزده روز نيز كافى است.(٣)
٢. تحرّى جهت تحصيل ظن:
طهارت:علم اجمالى همچون علم تفصيلى بنابر مشهور تنجّزآور است؛ بدين معنا كه نسبت به همه اطراف علم اجمالى، تكليف متوجّه مكلّف مىگردد. از اينرو، اگر مكلّف به اجمال بداند يكى از دو ظرف آب موجود، نجس است بايد از هر دو اجتناب كند و تحرّى جهت تحصيل ظنِّ به آب پاك و عمل بر طبق آن جايز نيست.(٤)
صلات:كسى كه جهت قبله را نمىداند در صورت عدم تمكّن از تحصيل علم به آن بنابر مشهور ـ بلكه ادّعاى اجماع شده ـ واجب است جهت تحصيل ظنِّ به قبله از طريق نشانههاى ظنآور تحرّى كند.(٥)
كسى كه نمازهاى زيادى از او فوت شده و تعداد آنها را نمىداند و بهجا آوردن آنها بهگونهاى كه علم به اداى تكليف (قضا) پيدا شود موجب عسر و حرج مىگردد، واجب است تحرّى كند؛ يعنى به مقدارى كه ظنِّ به اداى تكليف حاصل شود، نمازها را قضا كند. اگر دستيابى به علم موجب عسر و حرج نگردد (هرچند زحمت داشته باشد) آيا تحرّى و اكتفا به ظن جايز است يا نه؟ مسئله اختلافى است.(٦)
صوم:زندانىاى كه از ماه رمضان بىاطّلاع است بايد تحرّى كند و ماهى را كه گمان به رمضان بودن آن دارد روزه بگيرد. پس از آن اگر فهميد روزهاى را كه گرفته در ماه رمضان بوده يا بعد از آن بوده و يا اشتباه او ادامه پيدا كند مجزى است؛ امّا اگر معلوم شد قبل از ماه رمضان بوده است بايد قضاى آن را بگيرد.(٧)