فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٥٦ - پرنده
الف ـ بال زدن:پرندهاى كه در حال پرواز، صاف و ثابت نگهداشتن بالش بيشتر از بال زدن آن باشد حرام گوشت و اگر عكس آن باشد حلال گوشت است. درصورت تساوى دو حالت در اينكه حكم به حلّيت مىشود يا حرمت، اختلاف است. قول به حلّيت به مشهور نسبت داده شده است.
پرندهاى كه معلوم نيست بال زدنش بيشتر است يا صاف نگهداشتن آن و نيز درصورت تساوى دو حالت ـ بنابر قول به اينكه تساوى، علامتِ حلّيت نيست ـ براى تشخيص به نشانه دوم رجوع مىشود.(١٤)
ب ـ چينهدان، سنگدان يا خار پشت پا داشتن:با وجود يكى از نشانههاى يادشده در پرنده مشكوك، حكم به حلّيت آن مىشود.(١٥)
تعارض دو نشانه:برخى بين دو علامت يادشده در مصداق خارجى قائل به تلازم شدهاند. بنابر صحّت اين ادّعا، در خارج تعارضى بين آن دو پديد نخواهد آمد؛ ليكن بر فرض تعارض ـ مانند پرندهاى كه هم چينهدان دارد و هم در حال پرواز صاف نگهداشتن بالش بيشتر از بال زدنش است يا پرندهاى كه فاقد علامت دوم است بال زدنش بيشتر از صاف نگهداشتن آن است ـ نشانه نخست مقدّم داشته مىشود. در نتيجه در مثال يادشده در فرض اوّل حكم به حرمت و در فرض دوم حكم به حلّيت مىشود. هرچند برخى، احتياط را در ترك خوردن گوشت چنين پرندهاى دانستهاند.(١٦)
٢. تخم پرندگان:حلال يا حرام بودن تخم پرندگان، تابع حلّيت و حرمت گوشت آنها است(-->تخم).
٣. تذكيه پرندگان:پرندگان حلال گوشت و نيز ـ بنابر قول مشهور ـ حرام گوشت، قابل تذكيه هستند. با اين تفاوت كه تذكيه در پرنده حلال گوشت سبب طهارت و حلّيت گوشت آن و در پرنده حرام گوشت موجب طهارت آن مىگردد. در قابليت مسخ شدگان براى تذكيه اختلاف است(-->تذكيه).
مستحب است پرنده پس از ذبح رها شود تا پر و بال بزند.(١٧)
٤. فضله پرندگان:فضله پرندگان حلالگوشت پاك است.(١٨)برخى قدما فضله