مى‌گفتيم، مى‌گفتند: ما با شما هم عقيده هستيم، ما هم با شما اختلافى ندايم، ما هم همين حرفى كه شما مى‌زنيد، مى‌زنيم در مقام بيان اينطور با آدم حرف مى‌زدند اما بعد معلوم شد كه دلهاى اينها مريض بوده و على رغم ظاهر نيكشان دلهاى چركين و سياه و نفاق آميز داشتند، آن روز مؤمنين مى‌گويند: عجب است كه چه قسمى‌مى‌خوردند، اينها همانها هستند «أَ هؤُلاءِ الَّذينَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ»؛ آنها همينها هستند، آنهائى كه به خدا سوگندهاى سخت و غليظ مى‌خوردند، «إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ»؛ قسم مى‌خوردند كه با شما هستيم و با شما هم عقيده و هم فكريم.

«حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ»؛ پوچ و بيهوده و نابود شد كارهائى كه كرده بودند. «فَأَصْبَحُوا خاسِرينَ»؛[١] و سخت زيانكار شدند. اين آيات تا اينجا در رابطه با ارتباطات خارجى بود.

در ادامه همان آيات راجع به ارتباطات داخلى دقت كنيد: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا»؛[٢] اى كسانى كه ايمان آورديد، «مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دينِهِ»؛ اگر شما از دين خود بازگرديد؛ اگر اين بار رسالت و مسئوليتى را كه با ايمان به خدا پذيرفته بوديد، از دوشتان به زمين بگذاريد و آن را به سر منزل نرسانيد، خيال نكنيد كه اين بار به منزل نخواهد رسيد- كه اين تصوّر باطلى خواهد بود- بلكه اين افتخار نصيب جمعيتى ديگرى خواهد شد كه اين بار را بمنزل برساند؛ «من يرتد منكم عن دينه»؛ هركه از شما از دين خود باز گردد و مرتد شود، «فَسَوْفَ يَأْتِى اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ»؛[٣] خداى متعال جمعيتى را پديد خواهد آورد كه خود خدا آنها را دوست مى‌دارد، «وَ يُحِبُّونَهُ»؛[٤] آنها هم خدا را دوست دارند. آيا ما جزو

[١] - مائده: ٥٣

[٢] - مائده: ٥٤

[٣] - همان

[٤] - همان