حكومت اسلامى را در آن‌جا گستراندند و اسلام از شكل يك نهضت، به شكل يك حكومت تبديل شد. اين، دوره‌ى دوم بود. اين روند، در ده سالى كه نبىّ‌اكرم (صلى الله عليه و آله) حيات داشتند و بعد از ايشان، در دوران خلفاى چهارگانه و سپس تا زمان امام مجتبى (عليه الصّلاه والسّلام) و خلافت آن بزرگوار- كه تقريباً شش ماه طول كشيد- ادامه پيدا كرد و اسلام به شكل حكومت، ظاهر شد. همه چيز، شكل يك نظام اجتماعى را هم داشت؛ يعنى حكومت و ارتش و كار سياسى و كار فرهنگى و كار قضايى و تنظيم روابط اقتصادى مردم را هم داشت و قابل بود كه گسترش پيدا كند و اگر به همان شكل پيش مى‌رفت، تمام روى زمين را هم مى‌گرفت؛ يعنى اسلام نشان داد كه اين قابليت را هم دارد.[١] مسأله‌ى غدير و تعيين اميرالمؤمنين) عليه الصّلاه والسّلام (به عنوان ولى‌امر امت اسلامى از سوى پيامبر مكرم اسلام) صلّى اللّه عليه واله وسلّم (يك حادثه‌ى بسيار بزرگ و پُرمعناست؛ در حقيقت دخالت نبى مكرم در امر مديريت جامعه است. معناى اين حركت كه در روز هجدهم ذى‌الحجه سال دهم هجرت اتفاق افتاد، اين است كه اسلام به مسأله‌ى مديريت جامعه به چشم اهميت نگاه مى‌كند. اين‌طور نيست كه امر مديريت در نظام اسلامى و جامعه‌ى اسلامى، رها و بى‌اعتنا باشد. علت هم اين است كه مديريت يك جامعه، جزو اثرگذارترين مسائل جامعه است. تعيين اميرالمؤمنين هم- كه مظهر تقوا و علم و شجاعت و فداكارى و عدل در ميان صحابه‌ى پيغمبر است- ابعاد اين مديريت را روشن مى‌كند. معلوم مى‌شود آنچه از نظر اسلام در باب مديريت جامعه اهميت دارد، اينهاست. كسانى كه اميرالمؤمنين را به جانشينىِ بلافصل هم قبول ندارند، در علم و زهد و تقوا و شجاعت آن بزرگوار و در فداكارى او براى حق و عدل، ترديد ندارند؛ اين موردِ اتفاق همه‌ى مسلمين و

[١] - سخنرانى رهبر معظم انقلاب در ديدار با اقشار مختلف مردم( روز پانزدهم ماه مبارك رمضان و ميلاد امام حسن مجتبى« ع») ٢٢/ ١/ ١٣٦٩