مبانى حكومت اسلامي - جوان آراسته، حسين - الصفحة ٣٠١
كه دستكم از سه عنصر سرزمين، ملت و قدرت عالى سياسى برخوردار باشد و هر جامعهاى كه فاقد يكى از اين عناصر و اركان باشد، اصطلاحات جامعه سياسى به شمار نمىآيد.
«جامعه سياسى متكاملترين و پيشرفتهترين جوامع است كه وجه مشخصه آن وجود قدرت ناب سياسى است كه به طريق پيچيده و بغرنجى سازمان يافته باشد و بر همه افراد و اعضاى جامعه و همچنين كليه جوامع جزء و خاص كه در بطن جامعه كل قرار گرفتهاند، اعمال شود.»[١] جامعه مدنى) yteicoc livic (در مورد جامعه مدنى دو نگرش كاملا متفاوت وجود دارد: به اعتقاد برخى، جامعه مدنى يك شيوه و روش و در باور گروهى، ايده و بينش است. در ميان گروه دوم، عدهاى صريحا جامعه مدنى را تعريفناشدنى مىدانند: «تمام شارحان جامعه مدنى يك صدا متفق القولند كه ارائه يك تعريف جامع و مانع از مفهوم جامعه مدنى نه تنها غير ممكن بلكه اساسا تلاش در اين راستا بيهوده و حتى غير عالمانه است.»[٢] كسانى كه در مقام تعريف برآمدهاند، تعريفهايى (نزديك به ٢٥ تعريف) ارائه نمودهاند كه بعضى از اين تعريفها به قدرى از يكديگر فاصله دارند كه جمعبندى آنها تقريبا ناممكن مىنمايد؛ در ذيل به چند نمونه اشاره مىگردد:
١. جامعه مدنى، در واقع همان دولت است در قبال خانواده.
٢. از نظر هگل جامعه مدنى عبارت است از گروهها و انجمنها در مقابل حوزه عمومى (دولت) و حوزه خصوصى (مردم).
[١] - ابو الفضل قاضى، بايستههاى حقوق اساسيك، ص ١٤.
[٢] - روزنامه همشهرى، ٦/ ٤/ ٧٧.