تشكيل حكومت در اسلام تنها زمانى مى‌تواند مطرح گردد كه دين اسلام مشتمل بر امور سياسى باشد، در غير اين صورت، تمام مباحث حاكميت دينى و ولايت سياسى پيامبران و امامان معصوم عليهم السّلام و به تبع آنان ولايت فقيهان در عصر غيبت با مشكل دفاع عقلانى مواجه مى‌گردد؛ زيرا ولايت فقيهان، فرع بر ولايت امامان و ولايت امامان فرع بر ولايت پيامبران است. براى پيامبر نيز بدان جهت كه بيان‌كننده و مجرى احكام دين است، هنگامى امكان ولايت و حكومت وجود دارد كه مسائل حكومتى در متن دين جاى گرفته باشد، ولى چنان‌چه دين صرفا يك سلسله احكام عبادى فردى و ناظر بر رابطه فرد با خدا تلقى شود كه به منظور سامان بخشيدن به امر آخرت انسان- نه امور دنيايى وى- در اختيار پيامبر قرار گرفته است، ديگر نمى‌توان براى پيامبر لزوم حكومت در كنار اهداف نبوت را اثبات نمود. اگر دين و مكتب- آن گونه كه بعضى تصور مى‌كنند- اعلام كند كه هيچ رابطه‌اى با حكومت ندارم چگونه معقول است كه پيامبر چنين دينى، داعيه حكومت به عنوان امرى مربوط به رسالت و نبوت خويش داشته باشد؟

با اين بيان روشن مى‌گردد كه بحث از نظام سياسى اسلام و ولايت فقيهان از نظر ساختارى بر طبقه چهارم از بنايى قرار گرفته است كه طبقه زيرين، آن رابطه دين و سياست است. درصورتى‌كه به هر دليلى اين رابطه نفى گردد تمامى اين بنا