تجزيه و تحليل «سلزنيك» كه براى شمارى از مطالعات مشابه، الگو گرديد به‌بررسى راههايى مى‌پرداخت كه در آن هدف‌هاى اصلى سازمان مى‌تواند جابجا شود و يا تحليل رود.

«سلزنيك» اصرار دارد كه علاقه و تأكيد وى برتاريخچه سازمان معين، صرفاً بخاطر جنبه تاريخچه‌اى آن نيست بلكه او در جستجوى «كشف راههاى مشخصى است كه انواع سازمان‌ها در برابر انواع شرايط محيطى از خود نشان مى‌دهند».

سلزنيك و همكاران به عنوان «جامعه‌شناسان بالينىِ» سازمانها عمل مى‌كردند و مانند روانشناسان كلينكى، عمدتاً برانحراف و جنبه‌هاى غيرمعمولى سازمان توجه مى‌كردند؛ گرچه در طى زمان اين تأكيد منفىِ قوى با امور مفيدترى درمورد چگونگى حفظ ارزشهاى گرانقدر، تعديل گرديده است. «سلزنيك» خود تأكيد دارد كه رهبران مى‌توانند و مى‌بايست از رسالت سازمان دفاع نموده و درصورت لزوم آن را مورد تفسير مجدد و تجديدنظر قرار دهند.[١] بنابراين، اساس ديدگاه سلزنيك درباره سازمانها، تمايز بين فرايند عقلانى، سوگيرى ابزارى و كارآيى هدايت شده ادارى و فرآيند سرشار از ارزش، انطباق‌پذير و حساس نهادينه شدن است. به زعم وى بعضى از سازمانها فقط سازمان هستند؛ يعنى ابزارهاى عقلانى كه در آن سرمايه‌گذارى انسانى كم است، چيزى كه مى‌توان بدون تأسف آن را كنار گذاشت. ساير سازمانها كه سرمايه‌گذارى انسانى در آنها اهميت دارد نهادينه مى‌شوند.

فرآيند نهادى شدن فرآيند رشد ارگانيك است كه در آن سازمان با تلاشهاى گروههاى درونى و ارزشهاى جامعه بيرونى سازگار مى‌شود. «سلزنيك» مى‌گويد كه رهبر ادارى هنگامى يك سياستمدار خواهد شد كه از قدرتهاى خلاق خود براى شناخت و هدايت اين فرآيند استفاده كند.[٢].

[١] - سازمانها: سيستمهاى عقلايى، طبيعى و باز، ت: حسن ميرزايى اهرنجانى و فلورا سلطانى تيرانى، انتشارات دانشكده مديريت دانشگاه تهران، ١٣٧٤، ص ١١٩- ١٢٥.

[٢] .

. ١٩٠: P. ١٩٨٦, suoH moduaR, kroyweN, yassEla citirCa, snoitaz inagrOxelpm oCehT, worreP, slrahC- ١