شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٦٦ - با هم خواندن دو نماز در سنت پيامبر صلى الله عليه و آله

باشد، قلم بطلان بر اين توجيه مى‌كشد. همچنين اگر تأخير نماز به خاطر بيمارى بوده، جمع بين دو نماز مى‌بايد تنها براى بيمار جايز باشد نه براى كسى كه بيمار نيست، در صورتى كه پيامبر صلى الله عليه و آله- چنان كه از ظاهر حديث بر مى‌آيد- با همه حاضران، نماز را به صورت جمع خواند، و اين احتمال كه در آن هنگام، همه صحابه بيمار بوده‌اند، بسيار بعيد است. ابن عباس هم در روايتش به اين مطلب تصريح كرده است.

بر اين اساس، خطابى در معالم السنن از ابن منذر، چنين نقل كرده است:

معنا ندارد كه مسئله با هم خواندن دو نماز توسط پيامبر صلى الله عليه و آله را حمل بر عذرى بكنيم؛ زيرا ابن عباس علّت جمع را در حديث آورده است و آن، اين است كه:

«پيامبر خواسته تا امّتش به مشقّت نيفتد». از ابن سيرين نقل شده كه وى معتقد بوده انسان مى‌تواند در صورت نياز يا به هر دليلى، دو نماز را به صورت جمع بخواند، البته در صورتى كه اين كار به عادت تبديل نشود.[١]

احمد محمّد شاكر، محقّق كتاب سنن الترمذى، پس از نقل كلام خطّابى، گفته است:

اين سخن، صحيح است و از حديث استنباط مى‌شود؛ اما توجيه عمل پيامبر صلى الله عليه و آله به بيمارى يا غير آن، سخنى بى دليل است. جواز اين عمل موجب مى‌شود كه مشقّت‌هاى زيادى از كسانى كه تحت شرايط سختى به خواندن نماز به صورت جمع مجبور مى‌شوند، برداشته شود. جواز اين عمل، نوعى ايجاد راحتى براى مردم و كمك به آنها در جهت اطاعت و بندگى خداست. البته همچنان كه ابن سيرين گفته، در صورتى كه اين عمل به شكل عادت در نيايد.[٢]

آنچه اين محقّق گفته، اگر چه حق است، اما تضييق چيزى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله آن را توسعه داده است. محقّق ياد شده، جواز جمع بين دو نماز را در كسى منحصر دانسته‌

[١]. معالم السنن: ج ١ ص ٢٢٩.

[٢]. سنن الترمذى: ج ١ ص ٣٥٨.