شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٩٨ - نظريه سوم تفصيل

صاحب جواهر مى‌افزايد:

اى بسا سخن امام صادق عليه السلام اشاره به اين دارد، آن جا كه فرمود: «وَ تُبدَأُ بِالتَّكبيرِ؛ با اللَّه أكبر شروع شود» و در باره بقيّه سكوت كرد.[١]

يعنى آنچه مهم است، آغاز با تكبير است و چون امام عليه السلام از بيان ترتيب ميان حمد و تسبيح خوددارى ورزيده، پس ترتيب آن دو، مهم نيست و آنچه محمّد بن عذافر از فعل امام صادق عليه السلام گزارش داده كه امام عليه السلام تحميد را بر تسبيح مقدّم داشته است،[٢] جز جواز و حدّ اكثر، استحباب آن را اثبات نمى‌كند و دلالتى بر حتميّت آن و طرد كيفيّت ديگر ندارد.

نظريه سوم: تفصيل‌

گفتنى است نظريه ديگرى نيز در اين ميان مطرح است و آن، تفصيل است؛ يعنى اختصاص كيفيّت مشهور (تقديم تحميد بر تسبيح) به تعقيب نماز و اختصاص كيفيت غير مشهور (تقديم تسبيح بر تحميد) به هنگام خواب.

شيخ بهايى، اين تفصيل را با استفاده از اجماع مركّب، رد كرده است؛[٣] امّا فقيهان ديگر مانند محدّث بحرانى و صاحب جواهر، اين رد را نپسنديده و مسئله را محلّ تمسّك به اين گونه دليل‌ها ندانسته‌اند.[٤]

دليل بهتر در ردّ اين تفصيل، مراجعه به احاديث است؛ زيرا در ميان احاديث مشهور، حديثى داريم كه همان كيفيت مشهور را براى گفتن اين ذكر قبل از خواب، اثبات مى‌كند و در ميان احاديث غير مشهور نيز حديث مختص به تعقيب نماز داريم.

به عبارت ديگر، اين جمع‌بندى در احاديث، قابل اجرا نيست و احاديث مشهور،

[١]. جواهر الكلام: ج ١٠ ص ٤٠٤.

[٢]. ر. ك: الكافى: ج ٣ ص ٣٤٢ ح ٨.

[٣]. ر. ك: مفتاح الفلاح: ص ٢١٨.

[٤]. ر. ك: الحدائق الناضرة: ج ٨ ص ٥٢١، جواهر الكلام: ج ١٠ ص ٤٠٣.