شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٤٧ - «جهر به بسمله» در سنت نبوى صلى الله عليه و آله

چنين دستورى را صادر كرده بود؟ اگر منظور از صادر كننده دستور، پيامبر صلى الله عليه و آله بود، چه دليلى داشت كه نام ايشان ذكر نشود، با آن كه تبرّك‌جويى به نام ايشان و نيز قوّت سخن نقل شده را در پى داشت؟ آيا جز اين است كه اين دستور، پس از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله صادر شده است؟

ثانياً: سخن ابو حازم كه گفته است: «مطلب نقل شده را جز اين نمى‌دانم كه [سهل بن سعد به پيامبر صلى الله عليه و آله‌] نسبت مى‌داد» يا «جز اين نمى‌دانم كه [به پيامبر صلى الله عليه و آله‌] نسبت داده مى‌شد»، على رغم ظاهر عبارت، خود، حكايت از ترديد ابو حازم از انتساب آن به پيامبر خدا دارد؛ زيرا اگر در اين باره دچار ترديد نبود، اساساً نيازى نداشت تا چنين سخنى بر زبان آورد.[١]

٤. بلند خواندن بسم اللَّه‌

يكى از ويژگى‌هاى «بسم اللَّه الرحمن الرحيم»، تأكيد بر بلند خواندن آن در نمازهاست كه در اصطلاح از آن به «جهر به بسمله» ياد مى‌شود. در اين باره چند نكته، قابل توجّه است:

«جهر به بَسمَله» در سنّت نبوى صلى الله عليه و آله‌

بر اساس احاديث مستفيض‌[٢] كه در منابع روايى شيعى و اهل سنّت آمده، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و اهل بيت ايشان، در همه نمازها حتّى نمازهايى كه آهسته خواندن آنها واجب است، «بسم اللَّه الرحمن الرحيم» را با صداى بلند قرائت مى‌كردند.

از اين رو، فقيهان اماميّه بر وجوب جهر به بسمله در نمازهاى صبح و مغرب و

[١]. اين نقد محتوايى را فقيه بزرگ مالكى اندلس، ابن رُشد( ٤٥٠- ٥٢٠ م) نيز مطرح كرده و به استناد آن، گزارش سهل بن سعد را بى‌اعتبار شمرده و« تكتّف» را رد كرده است( ر. ك: بداية المجتهد: ج ١ ص ١٣١).

[٢]. مستفيض، به حديثى گفته مى‌شود كه در هر طبقه، چند راوى آن را نقل كرده‌اند. البته اگر اين تعدادزيادتر باشند، اصطلاحاً به حديث،« متواتر» گفته مى‌شود.