شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٤٣ - گفتن«حى على خير العمل» در اذان و اقامه

گفتن «حىّ على خير العمل» در اذان و اقامه‌

پيروان اهل بيت عليهم السلام بر اساس ره‌نمودهاى آن بزرگواران، بر اين باورند كه جمله «حىَّ على خير العمل»، در عصر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله يكى از اجزاى اذان و اقامه بوده و جزئيت آن، از طريق وحى به پيامبر صلى الله عليه و آله ابلاغ شده است. شمارى از روايات و آثار موجود در منابع حديثىِ اهل سنّت،[١] اين جزئيت را تأييد كرده‌اند.

اينك، اين سؤال پيش مى‌آيد كه: اگر جمله «حىَّ على خير العمل» در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله جزء اذان بوده، چه كسى و با چه انگيزه‌اى اين جمله را حذف كرده است؟

پاسخ اين سؤال، در برخى از احاديث اهل بيت عليهم السلام‌[٢]، اين گونه آمده كه در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله و دوران حكومت ابو بكر و آغاز خلافت عمر، «حىَّ على خير العمل» جزء اذان و اقامه بوده است؛ ولى عمر، با اين استدلال كه اين جمله، موجب اهمّيت دادنِ بيش از اندازه مسلمانان به «نماز» و سستى كردن آنان نسبت به «جهاد» مى‌شود، آن را از اذان و اقامه حذف كرده است.

عدم هماهنگى اين استدلال با فرهنگ اصيل اسلامى، بر كسى پوشيده نيست؛ زيرا نماز، عالى‌ترين جلوه ياد خداست و هيچ عملى در نزد خداى متعال، محبوب‌تر از ياد او نيست و براى رهايى بنده از هر بدى در دنيا و آخرت نيز عملى سودمندتر از آن وجود ندارد. از اين رو، جهاد يا هر عمل پسنديده ديگر، بايد بر اين اساس، مورد ارزيابى قرار گيرد. در حديثى در اين باره آمده است:

قالَ رسولُ اللَّه صلى الله عليه و آله: لَيسَ عَمَلٌ أحَبَّ إلى اللَّهِ تعالى وَ لا أنجى لِعَبدٍ مِن كُلِّ سيّئةٍ فِى الدنيا وَ الآخِرَةِ مِن ذِكرِ اللَّهِ. قيلَ: وَ لا القتالُ فى سبيلِ اللَّهِ؟ قالَ: لولا ذِكرُ اللَّهِ لم يُؤمَر بالقِتالِ.[٣]

[١]. ر. ك: المعجم الكبير: ج ١ ص ٣٥٢ ح ١٠٧١، المصنّف، عبد الرزّاق: ج ١ ص ٤٦٤ ح ١٧٩٧، المصنّف، ابن ابى شيبه: ج ١ ص ٢٤٤ ح ٣، كنز العمّال: ج ٨ ص ٣٤٢ ح ٢٣١٧٤.

[٢]. ر. ك: علل الشرائع: ص ٣٦٨ ح ٤، دعائم الإسلام: ج ١ ص ١٤٥.

[٣]. كنز العمّال: ج ٢ ص ٢٤٣ ح ٣٩٣١.