شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٣٥ - مسح پاها يا شستن آنها

مسح پاها يا شستن آنها

بر پايه حديثى كه از امام باقر عليه السلام در توصيف وضوى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد، ايشان پاهاى خود را مسح مى‌فرمود. اين مطلب در حديث زير كه منابع حديثى اهل سنّت آن را نقل كرده‌اند نيز تأييد شده است:

عَبّاد بن تَميم عن أبيه: رَأَيتُ رَسولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله يَتَوَضَّأُ و يَمسَحُ بِالماءِ عَلى‌ رِجلَيهِ.[١]

عبّاد بن تميم، به نقل از پدرش مى‌گويد: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را ديدم كه وضو مى‌گرفت و با آب، پاهايش را مسح مى‌كرد.

همچنين در حديث عبد اللَّه بن عمرو بن العاص كه به زعم اهل سنّت، مستند شستن پا در وضوست و ما به زودى به نقل و نقد آن خواهيم پرداخت، با عبارت «فَجَعَلنا نَمسَحُ عَلى‌ أرجُلِنا» اعتراف شده كه روش معمول پيش از آن، مسح پاها بوده است.

بر اين اساس، اهل بيت عليهم السلام و پيروان آنان به پيروى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، مسح پاها را از واجبات وضو دانسته و شستن آنها را ناروا مى‌شمارند. پژوهش دقيق متون و دوره‌هاى تاريخى نشان داده است كه شستن پاها در وضو، تا ساليانى پس از رحلت پيامبر گرامى و لااقل تا پايان دوران دو خليفه نخست و اندكى از دوره خليفه سوم مطرح نبوده؛ امّا عثمان، تلاش ويژه‌اى جهت جاى‌گزين ساختن روش جديد وضو نموده كه در آن، پاها بايد به جاى مسح شدن شسته شوند. شاهد اين سخن، فقدان كمترين گزارش از بروز اختلاف ميان مسلمانان در باره مسح پا در وضو در دوره دو خليفه نخست است، به گونه‌اى كه حتّى يك روايت نيز از خليفه اوّل و دوم با انگيزه انجام وظيفه حاكم اسلامى در دفاع از سنّت نبوى و تبيين چگونگى وضوى پيامبر صلى الله عليه و آله و نكوهش پايه‌گذاران روش جديد در وضو، صادر نشده است. چنين روايتى، نه‌

[١]. معجم الزوائد: ج ١ ص ٥٣٧ ح ١١٩٢.