شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٩٥ - نظريه مشهور تقديم تحميد بر تسبيح

أكبر» را ذكر آغازين مى‌دانند؛[١] ولى برخى احاديث اهل سنّت، آن را ذكر پايانى مى‌شمرند،[٢] هرچند برخى ديگر كه در منابع معتبرترى هستند، در اين بخش با احاديث شيعى همسو و همگون اند.[٣] از اين رو، اين اختلاف به آسانى قابل حل است.

اختلاف ديگر، در حوزه احاديث شيعى و در ترتيب «الحمد للَّه» و «سبحان اللَّه» است. مشهور احاديث شيعى، «الحمد للَّه» را بر «سبحان اللَّه» مقدّم مى‌دارند[٤] و تنها چند حديث معدود، عكس آن را ابراز مى‌دارند. بر همين اساس، بيشتر فقها، ترتيب معمولى و رايج كنونى، يعنى «اللَّه أكبر»، «الحمد للَّه» و «سبحان اللَّه» را ذكر كرده‌اند، هر چند برخى از آنان، قائل به تخيير شده و هر دو ترتيب را مجاز و مطابق با سنّت دانسته‌اند.

نظريه مشهور: تقديم تحميد بر تسبيح‌

علّامه حلّى در كتاب المختلف- كه اختلاف فتاواى فقيهان شيعه را بررسى مى‌كند-، مى‌گويد:

مشهور در تسبيح زهرا عليها السلام اين است كه نخست «اللَّه أكبر» گفته مى‌شود، سپس «الحمد للَّه» و بعد، «سبحان اللَّه». اين را شيخ [طوسى‌] در النهاية و المبسوط و [شيخ‌] مفيد در المُقنعة و سَلّار و ابن بَرّاج و ابن ادريس، ذكر كرده‌اند.[٥]

در باره اين كلام علّامه حلّى بايد گفت كه مراجعه مستقيم به كتاب‌هاى فقهى،

[١]. ر. ك: وسائل الشيعة: ج ٦ ص ٤٤٤( باب ١٠).

[٢]. ر. ك: مسند ابن حنبل: ج ١ ص ٢٢٧ ح ٨٣٨ و ص ٣٠٥ ح ١٢٢٨ و ج ٨ ص ١٦٦ ح ٢١٧٦٨، تاريخ بغداد: ج ٣ ص ٢٤، المستدرك على الصحيحين: ج ٣ ص ١٦٥ ح ٤٧٢٤ و....

[٣]. ر. ك: صحيح البخارى: ج ٣ ص ١٣٥٨ ح ٣٥٠٢، صحيح مسلم: ج ٤ ص ٢٠٩١ ح ٨٠، سنن أبى داوود: ج ٣ ص ١٥٠ ح ٢٩٨٧، مسند ابن حنبل: ج ١ ص ٢٨٧ ح ١١٤١.

[٤]. ر. ك: ص ٤٩١( چگونگى تسبيح فاطمه عليها السلام).

[٥]. المختلف: ج ٢ ص ١٨٢.