شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٧٢٥ - مفهومشناسى«تضييع»

مفهوم‌شناسى «تضييع»

ابن فارِس، واژه‌شناس عرب، مى‌گويد:

ض، ى، ع، أصل صحيح يدلّ على فوت الشى‌ء و ذهابه و هلاكه.[١]

ضيع، اصلى صحيح است كه بر فوت چيزى و از ميان رفتن و نابودى آن دلالت مى‌كند.

ديگر واژه‌شناس، ابن منظور نيز آن را به معناى «هلاك» دانسته و در باره آيه ٥٩ از سوره مريم، دو تفسير را نقل مى‌كند:

يكى خواندن نماز در خارج از وقت آن و ديگر، ترك كلّى و به جا نياوردن هميشگى آن، و تفسير دوم را با سياق آيه، متناسب‌تر مى‌داند؛ زيرا مقصود آيه، كافران و تاركان نماز هستند و دليل آن، استثناى توبه كنندگان و ايمان آورندگان در آيه بعد است.[٢]

افزون بر اينان، ابن اثير، غريب‌نگار مشهور، در باره «اضاعه» چنين نگاشته است:

إنّه نهى عن إضاعة المال، يعنى إنفاقه فى غير طاعة اللَّه تعالى و الإسراف و التبذير.[٣]

او از تضييع مال، نهى كرد، يعنى: از اين كه در غير اطاعت خداى متعال هزينه شود و يا در مصرف آن، زياده‌روى و ولخرجى گردد، نهى كرد.

روشن است كه هر يك از اين موارد اخير، به اتلاف و بى‌ثمر كردن مال مى‌انجامد.

نتيجه اين كه: اين واژه در لغت و نيز در كاربردهايش در متون دينى، به معناى ترك و تلف كردن و هلاك نمودن و در يك كلام، تباه كردن چيزى است، خواه با ترك كلّى باشد و يا با به جا آوردن نادرست و بدون لحاظ شرايط و ملزومات آن، به گونه‌اى كه‌

[١]. معجم مقاييس اللغة: ج ٣ ص ٣٨٠ مادّه« ضيع».

[٢]. ر. ك: لسان العرب: ج ٨ ص ٢٣١ مادّه« ضيع».

[٣]. النهاية: ج ٣ ص ١٠٨ مادّه« ضيع».