شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٧٢٦ - تضييع نماز از ديدگاه مفسران

نتيجه و فايده آن، حاصل نشود، كه در اين صورت با ترك آن، تفاوتى ندارد و مى‌توان آن را هلاك شده و از ميان رفته دانست.

تضييع نماز از ديدگاه مفسّران‌

بنا به گفته امين الإسلام طَبْرِسى،[١] بسيارى از مفسّران كهن، آيه سوره مريم را ناظر به تأخير نماز و به جا آوردن آن در غير وقت و گروه اندكى نيز آيه را مربوط به ترك نماز دانسته‌اند. طَبْرِسى، بدون ذكر مستند خود، معناى نخست را منقول از امام صادق عليه السلام مى‌داند، كه به نظر مى‌رسد سخن وى اشاره به اين حديث از امام صادق عليه السلام باشد:

إنَّ العَبدَ إذا صَلَّى الصَّلاةَ فى وَقتِها و حافَظَ عَلَيهَا ارتَفَعَت بَيضاءَ نَقِيَّةً، تَقولُ:

حَفِظتَنى حَفَظَكَ اللَّهُ، و إذا لَم يُصَلِّها لِوقَتِها و لَم يُحافِظ عَلَيهَا ارتَفَعَت سَوداءَ مُظلِمَةً، تَقولُ: ضَيَّعتَنى ضَيَّعَكَ اللَّهُ.[٢]

هنگامى كه بنده نماز را در وقتش و با حدودش بخواند، سپيد و نورانى بالا مى‌رود و مى‌گويد: «مرا حفظ كردى. خدا تو را حفظ كند!» و هنگامى كه در غير وقتش و بدون حدودش بخواند، سياه و تاريك بالا مى‌رود و مى‌گويد: «مرا تباه كردى، خدا تو را تباه كند!».

بيشتر تفسيرهاى ديگر نيز به همين دو معنا اشاره كرده‌اند، هر چند به حلّ اين اختلاف ظاهرى نپرداخته‌اند. شايد بتوان اين گونه گفت كه مفسّران، هر دو قول را با هم سازگار و آنها را دو فرد از يك معناى كلّى دانسته‌اند، بدين معنا كه نمايان‌ترين فرد «تضييع»، همان ترك كلّى نماز است و فرد ديگرش، عدم رعايت حدود و شرايط و اجزاى اصلى آن (مانند وقت) است.

به سخن ديگر، كسى كه نماز را آن اندازه به تأخير مى‌اندازد كه وقت اداى آن به پايان مى‌رسد و بايد در خارج از وقت، قضا كند، مقصودِ حقيقى نماز را- كه همان ذكر

[١]. ر. ك: مجمع البيان: ج ٦ ص ٨٠٣.

[٢]. ر. ك: ح ١٠١٠.