شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٤٢ - گفتن«الصلاة خير من النوم» در اذان صبح

أحدثوا و ذكر أنّ تثويبهم كان حين يفرغ المؤذّن من أذانه «الصلاة خير من النوم» مرّتين.

از ابراهيم روايت شده كه گفت: از او (ابو حنيفه) در باره «الصلاة خير من النوم» پرسيدم. گفت: اين، از چيزهايى است كه مردم، [پس از پيامبر صلى الله عليه و آله‌] بدعت نهاده‌اند و در ميان چيزهايى كه پديد آورده‌اند، چيز خوبى است. او گفته است: چنين بوده كه مؤذّن، پس از اتمام اذان، دو بار مى‌گفت: «الصلاة خير من النوم؛ نماز از خواب، بهتر است».[١]

هرچند گزارش‌هاى متعدّدى حاكى از اين است كه منشأ تثويب، فرمان و يا تقرير و تأييد خليفه دوم بوده، ليكن در حديثى از ابو الحسن عليه السلام، آغاز تثويب، به بنى اميّه نسبت داده شده است. متن حديث، چنين است:

الصَّلاةُ خَيرٌ مِنَ النَّومِ، بِدعَةُ بَني امَيَّةَ وَ لَيسَ ذلِكَ مِن أصلِ الأذانِ وَ لا بأسَ إذا أرادَ الرَّجُلُ أن يُنَبِّهَ النّاسَ لِلصَّلاةِ أن يُنادِىَ بِذلِكَ، و لا تَجعَلهُ مِن أصلِ الأذانِ، فَإنّا لا نَراهُ أذانَاً.[٢]

جمله «الصلاة خير من النوم»، بدعت بنى اميّه است و جزء اذان نيست. البته اشكالى ندارد كه شخص، هر گاه كه مى‌خواهد مردم را به نماز متوجّه سازد، آن را بگويد؛ ولى آن را جزء اذان قرار مده؛ چون ما آن را جزء اذان نمى‌دانيم.

مى‌توان گفت كه اين احاديث، با گزارش‌هايى كه آغاز تثويب را عصر خليفه دوم مى‌دانند، قابل جمع اند، بدين سان كه پايه‌گذارى اين كار كه جمله «الصلاة خير من النوم» در وسط اذان يا پس از آن گفته شود، به صورت غير رسمى و محدود، در عصر خلافت عمر صورت گرفته، تا اين كه در دوران حكومت معاويه، به طور رسمى و فراگير، جزئى از اذان صبح قرار داده شد.

[١]. جامع المسانيد: ج ١ ص ٢٩٦.

[٢]. مستدرك الوسائل: ج ٤ ص ٤٤.