الگوى شادى از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٩ - ٢- ١- ٥ شناخت ويژگى هاى اندوه

بنا بر اين، هر عاملى كه بتواند از اين گونه آرزوها بكاهد، در كاهش نگرانى‌هاى انسان، مؤثّر است. يكى از عوامل مؤثّر در پايان دادن به آرزوهاى بيهوده، ياد مرگ و احوالات پس از آن است. در روايتى، پيامبر صلى الله عليه و آله خطاب به ابو ذر مى‌فرمايد: «اگر به اجَل و فرارسيدن آن مى‌نگريستى، هر آينه، آرزو و فريبكارىِ آن را دشمن مى‌داشتى».[١٥٤]

يكى از ياران امام صادق عليه السلام به نام ابو بصير، خدمت ايشان رسيد و از وسوسه‌ها [و آرزوهايى كه موجب نگرانى او مى‌شوند] گله كرد. امام عليه السلام به او توصيه فرمود كه براى درمان اين گونه نگرانى‌ها، هنگامى را ياد كن كه مى‌ميرى و دوستانت تو را در قبر مى‌گذارند و برمى‌گردند. اندام‌هاى مختلف بدنت از هم جدا مى‌شوند و حشراتى كه از رطوبت بدنت توليد شده‌اند، از سوراخ‌هاى بينى‌ات بيرون مى‌آيند و كرم‌ها گوشت بدنت را مى‌خورند! اين اقدام، نگرانى‌هاى تو را از بين مى‌برد.

ابو بصير مى‌گويد: به خدا سوگند كه هر وقت از چنين سرنوشتى ياد كردم، غصّه‌هاى دنيوى من پايان يافتند![١٥٥]

٢- ١- ٥. شناخت ويژگى‌هاى اندوه‌

اندوه، ويژگى‌هايى دارد كه آگاهى از آن، موجب مهار غم و كاهش روانى آن مى‌شود. نخستين ويژگى حُزن و بى‌تابى، اين است كه نه تنها چيزى را كه از دست رفته بر نمى‌گرداند،[١٥٦] و مشكلى از مشكلات زندگى را حل نمى‌كند، بلكه بر مشكلات انسان مى‌افزايد. در صورتى كه صبر و مقاومت، از شدّت مشكلات مى‌كاهد، و چه بسا تحمّل سختى‌ها را آسان مى‌نمايد. به تعبير مولوى:

[١٥٤]. همان: ص ١٣٩ ح ١٢٥.

[١٥٥]. ر. ك: ص ٢١٩ ح ٢٢٢

[١٥٦]. ر. ك: ص ٢٢٣ ح ٢٢٨.