الگوى شادى از نگاه قرآن و حديث

پيش گفتار

شادترين ساكنان كره زمين

نقش رشد اقتصادى در شادكامى

الگوى شادكامى در اسلام

فصل اول درآمدى بر «الگوى شادى در اسلام»

تعريف شادى

شادى در روان شناسى

شادى از ديدگاه اسلام

شادى روا و ناروا

شادى هاى اندوه زا

غُصّه هاى شادى آفرين

1 اندوه بر خصلت هاى ناپسند

2 اندوه بر كردار ناشايسته

3 اندوه بر سُستى در انجام دادن كارهاى نيكو

4 اندوه بر مصائب خاندان رسالت

5 حزن در مصائب اهل ايمان

6 حزنِ ناشى از عواطف انسانى

7 حزنِ ناشى از گم راهىِ افراد بى ايمان

الگوى شادى در اسلام

اصلِ اصولِ شادكامى

اصل اوّل مبارزه با آفت هاى شادى

1- 1 آفت هاى اخلاقى

1- 2 آفت هاى عملى

1- 3 آفت هاى اقتصادى

1- 4 آفت هاى طبيعى

1- 5 آفت هاى خيالى

1- 5- 1 نگرانى هاى ناشى از آينده زندگى

1- 5- 2 نگرانى هاى ناشى از القائات شيطانى

1- 5- 3 نگرانى هاى ناشى از فرهنگ غلط

نتيجه مباحث گذشته

اصل دوم درمان بيمارى نگرانى هاى ناروا

2- 1 درمان هاى معرفتى

2- 1- 1 شناخت امور شايسته اندوه و شادى

خطا در ارزيابى موارد غم و شادى

2- 1- 2 شناخت خدا

2- 1- 3 شناخت دنيا

2- 1- 4 ياد مرگ و احوالات پس از آن

2- 1- 5 شناخت ويژگى هاى اندوه

2- 2 درمان هاى اعتقادى

2- 2- 1 ايمان به خداى سبحان

2- 2- 2 ايمان به تقدير الهى

2- 2- 3 ايمان به آخرت

2- 3 درمان هاى اخلاقى

2- 3- 1 دل بسته نبودن به دنيا

2- 3- 2 شكيبايى

2- 4 درمان هاى عملى

2- 4- 1 اشتغال به كار

2- 4- 2 اجتناب از كارهاى ناروا

2- 4- 3 انجام دادن انواع كارهاى نيكو

الف- گره گشايى و غم زدايى

ب- توسّل به اهل بيت عليهم السلام

شفا يافتن بيمار سرطانى با توسّل به امام رضا عليه السلام

ج- غنيمت شمردنِ دَم

2- 5 درمان هاى عبادى

2- 6 درمان هاى طبيعى

2- 6- 1 غذادرمانى

2- 6- 2 رعايت بهداشت

2- 6- 3 رعايت چند نكته آرايشى

اصل سوم به كار بستن عوامل شادى آفرين

3- 1 اعتقادات مذهبى

3- 1- 1 ايمانِ راستين

3- 1- 2 اعتماد به خدا

3- 1- 3 رضايت به تقدير الهى

3- 1- 4 حسن ظن به خدا

3- 2 حُسن نيّت

3- 3 اخلاقيات

3- 3- 1 اخلاق ارتباطى

3- 3- 1- 1 انس با ديگران

3- 3- 1- 2 خوش اخلاقى

3- 3- 1- 3 خوش گمانى

3- 3- 1- 4 شوخ طبعى

3- 3- 1- 5 ابراز شادمانى

3- 3- 1- 6 مدارا كردن

3- 3- 1- 7 ناديده گرفتن خطاى ديگران

3- 3- 1- 8 كينه توز نبودن

3- 3- 1- 9 رازدارى

3- 3- 1- 10 وفادارى

3- 3- 1- 11 رعايت حقوق

3- 3- 1- 12 شاد ساختن

3- 3- 2 اخلاق فردى

3- 3- 2- 1 قناعت

3- 3- 2- 2 عفّت ورزى

3- 3- 2- 3 دورانديشى

3- 3- 2- 4 اصلاح نهان

3- 4 انواع عبادات

3- 5 عناصر مادّى

3- 6 عوامل غير اختيارى

3- 6- 1 رابطه ناشناخته روانى

3- 6- 2 القائات فرشته و يا شيطان

اصل چهارم تلاش براى شادكامى ديگران

اصل پنجم رعايت آداب شادى

5- 1 حق مدارى

5- 2 سرمستى نكردن

5- 3 اجتناب از شادى هاى ناروا

5- 3- 1 شاد شدن براى رو آوردنِ دنياى نكوهيده

5- 3- 5 شادى فرمان روا به كيفر مجرم

5- 3- 6 خرسندى از لغزش ديگران

فصل دوم نگاهى عمومى به شادمانى و اندوه

2/ 1 اهميت شادمانى در دنيا و آخرت

الف- شادمانى دنيا

ب- شادمانى آخرت

2/ 2 غنيمت شمردن نشاط و شادمانى

2/ 3 ابراز خوش حالى

الف- خوش رويى و گشادگى چهره

ب- تبسّم

2/ 4 زيان هاى اندوه

الف- رنجورى تن

ب- متلاشى شدن بدن

ج- بى خوابى

د- ناراحتى

ه- بيمارى جان

و- پيرى

ز- هلاكت

2/ 5 نكوهش تُرُش رويى

فصل سوم موانع شادمانى

3/ 1 آسيب هاى اخلاقى و اجتماعى

الف- بدخُلقى

ب- بدگمانى

ج- خودشيفتگى

د- حسادت

ه- كينه

ز- آرزو

ط- بى تابى

ى- شتاب زدگى

ك- دنيادوستى

ل- آزمندى

م- و اين چند ويژگى

3/ 2 آسيب هاى عملى

الف- روى گردانى از ياد خدا

ب- بدى ها

ج- پيروى از هوس ها

د- چشم چرانى

ه- كوتاهى در نيكوكارى

و- فرصت سوزى

ز- و اين چند كار

3/ 3 آسيب هاى اقتصادى

الف- فقر

ب- بدهكارى

ج- انباشت مال

د- مشاركت در مال

3/ 4 آسيب هاى طبيعى

الف- سرد بودن طبع

ج- آسيب هاى جدا نشدنى از دنيا

3/ 5 آسيب هاى خيالى

الف- اندوه روزى كه فرا نمى رسد!

ب- اندوه ناشى از وسوسه هاى شيطان

ج- نگرانى هاى ناشى از فرهنگ غلط

فصل چهارم درمان اندوه

4/ 1 درمان علمى

الف- شناخت آنچه سزاوار شادمانى يا اندوه است

ب- خداشناسى

ج- دنياشناسى

د- ياد مرگ و متلاشى شدن بدن پس از آن

ه- شناخت ويژگى هاى اندوه

4/ 2 درمان اعتقادى

الف- ايمان

ب- ايمان به تقدير

ج- شناخت پاداش آخرت

ب- شكيبايى

ج- رضايتمندى

د- قناعت

ه- خوش گمانى

4/ 4 درمان عملى و عبادى

الف- پرهيزگارى

ب- گره گشايى از غم زده

ج- توسّل به اهل بيت عليهم السلام

د- اكنون را غنيمت شمردن

ه- نماز

و- نماز شب

ز- روزه

ح- جهاد

ط- صدقه

ى- درخواست از خداوند

ك- استغفار

ل- درود بر پيامبر و خاندانش

م- پناه بردن به خدا

ن- ذكر «لا حول و لا قوّة إلّاباللَّه»

س- ذكر «لا إله إلّااللَّه»

ع- ذكر يونس عليه السلام

ف- ذكر «يا رئوف يا رحيم»

ص- و اين چند ذكر

ق- اذان گفتن در گوش

4/ 5 درمان طبيعى

الف- خوردن انگور، بويژه انگور سياه

ب- خوردن مويز

ج- خوردن بِه

د- خوردن گوشت كبكنجير

ه- خوردن كُندُر

و- خوردن تلبينه

ز- خوردن روغن زيتون

ح- شستن سر بويژه با سدر

ط- پاكيزگىِ جامه

ى- شستن دست، پس از غذا خوردن

ك- شانه زدن

ل- تراشيدن پشت گردن

فصل پنجم عوامل شادمانى

5/ 1 خرد

5/ 2 باورهاى دينى

الف- ايمان

ب- اعتماد كردن به فضل خدا

5/ 3 كارهاى شايسته و اخلاق پسنديده

الف- رفتارهاى شايسته

ب- حُسن نيت

ج- خوش خُلقى

د- خوش گمانى به خدا

ه- خدمت به مردم

و- سازگارى و مدارا

ز- انس با نيكان

ح- شوخى

ط- قناعت

ى- دورانديشى

ك- پاك دامنى

ل- چشم پوشى

م- پرهيز از كينه ورزى

ن- رازپوشى

س- ديدار برادران

ع- و اين چند صفت

5/ 4 عبادت ها

الف- نماز

ب- نماز شب

ج- روزه

د- ياد خدا و انس با او

ه- تلاوت قرآن

و- درخواست شادمانى از خداوند

5/ 5 عناصِر مادّى و لذّت هاى طبيعى

الف- خوردن گوشت

ب- خوردن كدو

ج- نوشيدن سركه

د- به كارگيرى رنگ زرد

ه- استحمام

و- خوابيدن

ز- انگشتر فيروزه به دست كردن

ح- و اين چند كار

5/ 6 عوامل غير ارادى

الف- پيوند روحى

ب- الهام فرشته

فصل ششم شاد كردن و غمگين ساختن

6/ 1 شاد كردن مردم

6/ 2 شاد كردن پدر و مادر

6/ 3 اندوهگين كردن پدر و مادر

6/ 4 شاد كردن خانواده

6/ 5 شاد كردن كودكان بويژه يتيمان

6/ 6 شاد كردن مؤمن

6/ 7 اندوهگين كردن مؤمن

6/ 8 آثار شاد كردن مؤمن

الف- شادمانى خدا و دوستانش

ب- نگاه مهربانانه و از سر لطف خدا

ج- آمرزش گناهان

د- چند برابر شدن حسنات

ه- شادىِ روز رستاخيز

و- نيل به برترين رتبه هاى بهشتى

ز- شادى دنيا و آخرت

6/ 9 حقّ كسى كه خدا به وسيله او تو را شاد كند

فصل هفتم آداب شادمانى

7/ 1 حق مدارى

7/ 2 پرهيز از سرمستى

7/ 3 پرهيز از بلند خنديدن

7/ 4 پرهيز از زياد خنديدن

7/ 5 پرهيز از لودگى

فصل هشتم غصّه هايى كه شادى به دنبال مى آورند

8/ 1 غصّه بر عيب هاى خود

8/ 2 غصّه بر گناه

8/ 3 غصّه بر هر خير از دست رفته

8/ 4 غصّه خوردن از ياد قيامت

8/ 5 اندوه بر مصيبت هاى اهل بيت

8/ 6 اندوه بر مصيبت هاى مؤمنان

8/ 7 اندوه بر مصيبت هاى خانواده و دوستان

8/ 8 غصه از گمراهى كافران

فصل نهم شادى هايى كه اندوه در پى مى آورند

9/ 1 شادى ناحق

9/ 2 دل خوشى به روى آوردن دنياى نكوهيده

9/ 3 دل خوش بودن به دانش، بدونِ ايمان

9/ 4 باليدن به گنهكارى

9/ 5 سرمست بودن از فراوانىِ مال

9/ 6 خوش بودن از ستايش هاى دروغين

9/ 8 خوش حالى از كيفر دادن ديگران

9/ 9 خوش حالى از لغزش ديگران

فهرست ها

(1) فهرست آيات

(2) فهرست اعلام

(3) فهرست جمعيّت ها و قبيله ها

(4) فهرست مكان ها

(5) فهرست اشعار

(6) فهرست زمان ها

فهرست منابع و مآخذ

الگوى شادى از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٠٥ - ٣- ٤ انواع عبادات

آرگايل در فصل يازدهم كتاب خود، اختصاصاً به بحث مذهب پرداخته و تصريح مى‌كند كه مذهب، آثار مثبتى بر سلامت ذهنى، خصوصاً بر سلامت وجودى (رضامندى از زندگى) دارد. وى در باره تأثير مذهب بر شادى مى‌گويد:

اينگلهارت،[٢٩٦] تعدادى از زمينه سنجى‌هاى مربوط به چهارده كشور اروپايى را كه ١٦٣ هزار نمونه در آن شركت كرده بودند، تركيب كرد. وى دريافت كه ٨٥ درصد كسانى كه گفته بودند هفته‌اى يك‌بار يا بيشتر به كليسا مى‌روند، در مقايسه با ٨٢ درصد كه گاهى به كليسا مى‌روند و ٧٧ درصد كه اصلًا به كليسا نمى‌رفتند، احساس رضايت بيشترى از زندگى دارند. آنان همچنين دريافتند كه تأثير مذهب بر شادى، بيشتر با فعاليت‌هاى مذهبى ارتباط داشت تا مذهبى بودن. براى تبيين اين تأثير، سه محور، مورد توجّه پژوهشگران قرار گرفت كه عبارت اند از: حضور در كليسا و مورد حمايت اجتماعى قرار گرفتن؛ داشتن رابطه خصوصى با خداوند؛ و برخوردارى از ايمان استوار.[٢٩٧]

آلان كار نيز در اين باره مى‌گويد:

در مطالعاتى كه در امريكاى شمالى انجام شده، بين شادمانى و پرداختن به فعاليت‌هاى دينى، همبستگى يافت شده است. سپس در تحليل اين تأثير، به سه دليل كه در روان‌شناسى مورد توجّه جدّى قرار گرفته‌اند، اشاره مى‌كند كه كمى با تبيين‌هاى سه‌گانه آرگايل، متفاوت است: اوّل اين كه دين، يك سامانه باور منسجم ايجاد مى‌كند كه باعث مى‌شود افراد براى زندگى معنا پيدا كنند و به آينده اميدوار باشند. سامانه باورهاى دينى، به برخى از ما امكان مى‌دهد كه به ناملايمات، فشارهاى روانى و تكان‌هاى گريزناپذير،

[٢٩٦]Inglhart

[٢٩٧]. روان‌شناسى شادى: ص ٢٧٥.