الگوى شادى از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٩ - ٢- ٣- ٢ شكيبايى

نگرانى است. از امام على عليه السلام روايت شده كه فرمود:

إيّاكَ وَالجَزَعَ؛ فَإِنَّهُ يَقطَعُ الأَمَلَ، ويُضعِفُ العَمَلَ، ويورِثُ الهَمَّ. وَاعلَم أنَّ المَخرَجَ في أمرَينِ: ما كانَت فيهِ حيلَةٌ فَالاحتِيالُ، وما لَم تَكُن فيهِ حيلَةٌ فَالاصطِبارُ.[١٧٢]

از بى‌تابى بپرهيز كه رشته اميد را پاره مى‌كند و كار را سست مى‌گرداند و اندوه را در پى مى‌آورد. بِدان كه نجاتْ در دو چيز است: مشكلى را كه چاره دارد بايد چاره‌انديشى كرد و مشكلى را كه چاره ندارد بايد شكيبايى ورزيد.

شكيبايى، دارويى است كه خداوند منّان به وسيله آن، انسان را از غصّه نجات مى‌دهد. از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده كه فرمود:

إنَّ الصَّبرَ فى مَواطِنِ البَأسِ مِمّا يُفَرِّجُ اللَّهُ عز و جل بِهِ الهَمَّ ويُنَجّى بِهِ مِنَ الغَمِّ، وتُدرِكونَ بِهِ النَّجاةَ فِى‌الآخِرَةِ.[١٧٣]

شكيبايى در دشوارى‌ها، از جمله چيزهايى است كه خداوند با آن، گرفتارى را برطرف مى‌سازد و از اندوه، رهايى مى‌بخشد و شما با آن در آخرت، نجات در مى‌يابيد.

امام على عليه السلام نيز ضمن پندهايى به فرزندش امام حسن عليه السلام مى‌فرمايد:

اطرَح عَنكَ وارِداتِ الهُمومِ بعَزائمِ الصَّبرِ وحُسنِ اليَقينِ.[١٧٤]

اندوه‌هايى را كه به تو مى‌رسد، با نيروى شكيبايى و يقين نيكو از خود دور كن.

طبق اين راه كار، در مواردى كه برطرف كردن نگرانى امكان‌پذير است، شكيبايى‌[١٧٥] در كنار چاره‌انديشى، مى‌تواند فشارهاى روانىِ نگرانى را كاهش دهد؛

[١٧٢]. ر. ك: ص ١٦٦ ح ٩٨.

[١٧٣]. ر. ك: ص ٢٣٨ ح ٢٦٠.

[١٧٤]. ر. ك: ص ٢٤٠ ح ٢٦٥.

[١٧٥]. هر چند تحقيقات نشان داده‌اند كه ميان رويدادهاى سخت و فشار روانىِ حاصل از آنها، رابطه مستقيمى‌وجود دارد، با اين حال، برخى تحقيقات نيز خلاف آن را اثبات كرده‌اند. اين نشان مى‌دهد كه برخى افراد با اين كه در شرايط سخت و پُراسترس قرار دارند، امّا بيمار نمى‌شوند. اين پديده، برخى دانشمندان را به مطالعه و بررسى بيشتر واداشت( كوباسا از اساتيد دانشگاه نيويورك نخستين كسى است كه به اين مسئله پرداخته و در سال ١٩٧٩ ميلادى نظريه سخت رويى را ارائه كرده است). نتايج اين تحقيقات، نشان داد كه علّت اين تفاوت، اختلاف در ويژگى شخصيتى افراد است. افرادى كه در برابر رويدادهاى سخت، مقاوم و بردبارند، دچار بيمارى‌هاى جسمانى و روانى نيز نمى‌شوند. اين تحقيقات، موجب ارائه نظريه« سخت‌رويى»Hardiness Theory شده است. بر اساس اين نظريه، افرادى كه در برابر سختى‌ها، سرسخت و مقاوم هستند، از سلامت روانى و جسمانىِ بالاترى برخورداراند( ر. ك:« سخت‌رويى، ساختار وجودى شخصيت»، مجلّه پژوهش‌هاى روان‌شناختى: ش ٣ و ٤ ص ٧٦ به بعد).