الگوى شادى از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٣ - اصلِ اصولِ شادكامى

در صف سپاهيان عقل، و تنبلى و اندوه را در شمار سپاهيان جهل قرار داده است.[١٠٣]

در روايتى ديگر از امام على عليه السلام آمده:

أصلُ العَقلِ القُدرَةُ، وثَمَرَتُهَا السُّرورُ.[١٠٤]

بنياد خرد، توانمندى است، و ميوه توانمندى، شادمانى.

ايشان در حديث ديگرى مى‌فرمايد:

رَزانَةُ العَقلِ تُختَبَرُ فِي الفَرَحِ وَالحُزنِ.[١٠٥]

سنگينى [و سبكى‌] عقل، در شادى و غم، آزموده مى‌شود.

بر اين اساس، مبدأ همه شادى‌هاى روا، عقل، و مبدأ همه غم‌هاى ناروا، جهل است. در نبرد عقل و جهل در صحنه جان انسان، هرگاه عقل، بر جهل پيروز شود، غم‌ها زدوده مى‌شوند، و نشاط و شادى، سراسر وجود او را فرا مى‌گيرد، و اگر جهل غلبه كرد، نشاط و شادى، جاى خود را به تنبلى و نگرانى مى‌دهد.

بنا بر اين، هر چه عقل، تقويت شود و خرد، افزون‌تر گردد، انسان از نشاط و شادىِ بيشترى برخوردار خواهد بود. بدين سان، شادى و غم، معيارى است براى سنجشِ سنگينى و سبكى عقل، و در يك جمله: عاقل‌ترين انسان‌ها، شادترين و بانشاطترينِ آنهاست، و جاهل‌ترين مردم، غمگين‌ترين و تنبل‌ترين آنها.

سؤالى كه در اين جا قابل طرح است، اين كه اگر عقل، مبدأ شادى است، و عاقل‌ترين انسان‌ها، شادترين و بانشاطترينِ آنها هستند، چرا شمارى از روايات، خردورزى را مايه حزن و اندوه دانسته‌اند؟ مانند اين كه امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

[١٠٣]. ر. ك: ص ٣٠٣ ح ٣٩٤.

[١٠٤]. ر. ك: ص ٣٠٢ ح ٣٩٥.

[١٠٥]. ر. ك: ص ٣٠٢ ح ٣٩٦.