یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٩ - اخلاق و آداب سفر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٤٥٩

واجب میشود. اما شرط وجود شرطی است که الزاماً باید آن را ایجاد کرد. مثلًا الزاماً باید لباس و بدن را پاک نگه داشت تا نماز صحیح باشد. همچنین الزاماً باید حضور قلب وجود داشته باشد تا نماز مورد قبول واقع شود و اثر واقعی خود را ببخشد.

پس شرط وجود از شرط وجوب مهمتر است. استطاعت اخلاقی و روحی شرط وجود است، یعنی تنها در صورت آمادگی روحی و اخلاقی است که انسان از مزایای بیپایان روحی و اجتماعی بهره مند میشود و اگر انسان این آمادگی را نداشته باشد «محنت بادیه خریده به سیم».

حالا چه دلیلی داریم که استطاعت روحی، شرط وجود یعنی شرط مقبولیت و مفید بودن حج است؟ برای نمونه این روایت را ذکر میکنیم:

شیخ صدوق روایت کرده است که امام باقر علیه السلام میفرمود:

مایعبأ بمن یؤمّ هذا البیت اذا لم یکن فیه ثلث خصال: خلق یخالق به من صحبه و حلم یملک به غضبه و ورع یحجزه عن محارم اللَّه [١] یعنی کسی که به قصد حج به خانه کعبه میآید، مورد عنایت حق واقع نمیشود مگر آنکه در او سه خصلت وجود داشته باشد: اخلاق مناسبی برای معاشرت با همسفران داشته باشد، دارای نیروی حلم و بردباری باشد که بتواند جلو خشم خود را- که خواه ناخواه موجبات آن در سفر پیش میآید بگیرد، پارسایی داشته باشد که جلو او را از گناهان بگیرد.

از اینجا میتوان تکلیف حجاجی که بیجهت با رفقا به نزاع برمیخیزند، زود از کوره در میروند، انواع گناهان از دروغ و غیبت و