یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٤ - اخلاق و آداب سفر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٤٦٤

شهادت بدهد، به او گفتند: آیا با او سفر کردهای؟ گفت: نه. گفتند: پس او را نمیشناسی. میگوید: اگر کسی را دیدید که مردمی که با او معامله و داد و ستد کردهاند و کسانی که با او مسافرت کردهاند از او تمجید میکنند، قطعاً بدانید آدم خوبی است [١] بهطور کلی هر چیزی که انسان را در شرایط غیر عادی که آرامش روح را بهم میزند قرار دهد، پرده از روی اخلاق واقعی انسان برمیدارد. انسان در حال عادی حکم آب راکد را دارد که در حوضی جمع شده است؛ به واسطه رکود، مخلوطهای آب ته نشین میشود و آب بسیار صاف و زلال مشاهده میشود. اما همینکه یک چوب داخل آب ببرید و آب را تکان بدهید و زیر و رو کنید، آنوقت میبینید چقدر کثافت داخل این آب است. بسا افرادی که در شرایط عادی به دل و نفس خود مراجعه میکنند، آن را مانند همان آب حوض صاف و پاک میبینند و خودشان غافلند که اگر شرایط جدیدی به وجود آید و موجباتی پیدا شود که صفات پلید ته نشین شده باطن ظهور کند معلوم خواهد شد که چقدر آلودگیها در روح آنها بوده است. غزالی میگوید: یکی از فواید سفر این است که ماهیت هرکس را بر خودش روشن میکند. اخلاق واقعی هرکسی در سفر ظاهر میشود. در سفر معلوم میشود که کی شجاع است و کی ترسو، کی مهربان است و کی بی عاطفه، کی خدمتگزار است و کی لافزن و دروغگو، کی حلیم و پرحوصله است و کی کم ظرفیت و سبک؟ و از این روست که سفر را سفر گفتهاند.

سفر بهطور کلی مفید و لازم است. قطع نظر از اینکه اخلاق واقعی هرکسی را بر خودش ظاهر میکند، حقایق دیگری را نیز بر انسان روشن میکند: آدمی را پخته و جهان دیده مینماید، فواید مادی و معنوی فراوانی دارد. در مدح سفر سخنان زیادی رسیده است. قرآن کریم به سیر در زمین امر میکند و آن را موجب باز شدن چشم و