یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩١ - مبانی حقوق زن از نظر اسلام

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ١٩١

حقوقی مطلب دیگر.

بهطور مسلّم از نظر اسلام زن ومرد در همه موارد حقوق مشابه و همشکلی ندارند، همان طوری که در همه موارد، تکالیف و مجازاتهایی شبیه یکدیگر ندارند. ولی باید دید و دقت کرد که منشأ این اختلاف و تفاوت چیست. آیا منشأ آن امتیاز و رجحانی است که اسلام برای مرد قائل است یا حسابهای دیگری در کار است؟

به نظر ما حسابهای دیگری در کار است. آن حسابها نیز از حقوق فطری و یا ملاحظات دقیق اجتماعی سرچشمه میگیرد.

رسیدگی به این حسابها وقتی میسر است که مبانی و ریشههای حقوق بشری را بشناسیم و ببینیم منشأ اینکه انسان در میان موجودات برای خود یک سلسله حقوق قائل است و مدعی است این حقوق را طبیعت اختصاصاً به وی داده است چیست. مسلماً اگر طبیعت حقوقی را به بشر تفویض کرده باشد لازمهاش عمومیت است؛ یعنی طبیعت بین فردی و فردی دیگر که هر دو را انسان آفریده، در حقوق مربوط به انسان رجحان و امتیاز قائل نمیشود. ولی آیا لازمه حقوق طبیعی، تشابه و یکسانی است یا اینکه ممکن است طبیعت این حقوق را یکسان و متشابه وضع نکرده باشد؟ به عبارت دیگر، طبیعتْ زن و مرد را انسان آفریده است و برای آنها حقوقی هم وضع کرده است و بدیهی است در حقوقی که مربوط است به انسان ازآن جهت که انسان است نمیتواند میان آنها تفاوتی وجود داشته باشد ولی طبیعتْ مرد را مرد و زن را زن آفریده است و در این جهت هم هدفی داشته و به هر کدام اینها مختصاتی داده است که به دیگری نداده است. طبیعت این دو انسان را یکسان نیافریده است، به هرکدام از آنها در خلقت مزایا و خصوصیاتی داده است. آیا با وجود این تفاوتها باز هم حقوق فطری طبیعت، یکنواخت و یکسان به زن و مرد داده شده است یا به موازات این تفاوتها طبیعت حقوقی به زن و مرد داده است که در برخی موارد مشابهند و در برخی دیگر غیر مشابه؟

بسیار ناشیانه است که ما قیاس بالا را به همین سادگی بپذیریم و