ظلم و شقاوت جارى است- پس هر جا كه افعل تفضيل بيايد و بشود درجه‌بندى كرد- اين تقدم جارى است مثل اينكه مى‌گوئيم- در ميان پهلوانان نامى ايران در عصرهاى اخير- يزدى مقدم است بر همه- و در ميان جهانگيران دنيا نادر مقدم است بر همه- و در ميان حكماى الهى صدرا مقدم است بر همه- و ثانيا ظاهر تقدم بالشرف- از قبيل سبك مجاز از مجاز است- يعنى از تقدم بالرتبه كه خود مجاز بود مجازگيرى شده- در حقيقت در اينگونه موارد مثل اينست كه- ما در ذهن خود ترتيبى قرار مى‌دهيم و مى‌گوئيم- اين يكى اول است و آن ديگرى دوم- و لهذا عدد ترتيبى قبول مى‌كند و مقدم را اول مى‌گوئيم- اگر گفته شود بنا بر اين لازم مى‌آيد- در اينگونه موارد نيز پاى سه عامل در كار باشد- و حال آنكه ما مى‌دانيم تنها دو عامل كافى است- جواب مى‌گوئيم در اينگونه موارد علاوه بر اصل ترتيب- يك جنبه زائد نيز رعايت شده و آن اينست كه- مثل اينست كه ما صفى اعتبار كرده‌ايم- كه افراد پشت سر يكديگر قرار گرفته‌اند- و توجه آنها به جهت معينى است- كه ما در آن جهت قرار گرفته‌ايم- آنگاه آنها را به ترتيب پشت سر يكديگر قرار داده‌ايم- پس علاوه بر رعايت اصل ترتيب- رعايت توجه به جهت معين هم شده- .

١٦- آخوند در اسفار راجع به تقدم بالطبع مى‌گويد- و الاعتبار فى هذا التقدم هو ما فى امكان الوجود- لا فى وجوبه كما فى العليه - .

در تقدم بالطبع ما مى‌گوئيم- لا يمكن ان يكون للمتاخر وجود الا و ان يكون للمتقدم وجود- و همين معنا را با توقت تعبير