و از همين روى در هر پديده تازه مادى- و در هر فكر نو پيدايشى و در هر نمود وابسته به اجتماع- از اقتصاد و سياست و مرام و تاريخ و جز آنها- سنتز فرض كرده و ريشه آنرا- يعنى دو پايه تز و آنتى‌تز آنرا مى‌جويند(٣٣) (٣٣) ويل دورانت در تاريخ فلسفه - در توضيح نظر هگل چنين مى‌گويد- [١]هر حالى از فكر و يا از اشياء و هر تصور و وضعى در عالم- به شدت به سوى ضد خود كشيده مى‌شود- بعد با آن متحد شده يك كل برتر و معقدتر تشكيل مى‌دهد- اين حركت ديالكتيكى- در تمام نوشته‌هاى هگل به چشم مى‌خورد- مسلما اين يك فكر قديمى بود كه- انباذقلس شالوده آن را ريخت- و ارسطو عقيده حد وسط را به كار برده- و نوشته بود علم به اضداد يكى است- هر حقيقتى مانند الكترون- وحدت مركبى است از اجزاء متضاد- حقيقت حاصل از محافظه كارى- و تجدد خواهى مفرط آزاديخواهى است...- تمام عقائد ما در باره مسائل مهم عبارت است از- نوسانات كاهش يابنده‌اى كه- ميان دو طرف افراط و تفريط صورت مى‌گيرد- و در هر مساله مورد نزاع حقيقت در راه وسط است- هر حركت تطورى عبارت است از- بسط دائمى متقابلات و اختلاط و تركيب آنها...- نه تنها فكر تابع اين سير عقلى حركت ديالكتيكى است- بلكه اشياء ديگر نيز همينطور است- هر وضع و امرى مستلزم يك نقيض و ضدى است- كه تطور بايد آن دو را آشتى داده به وحدت مبدل سازد- چنانكه بدون شك دستگاه اجتماعى فعلى ما- يك نقيض نابود كننده‌اى را متضمن است- هر اجتماعى كه داراى اقتصاديات جوان- و منابع دست نخورده است ناچار از روح انفرادى است- اين روح انفرادى در دوران بعد- به تدريج تبديل به روح همكارى و تعاون مى‌گردد- ولى آينده نه روح فردى فعلى- و نه تعاون مطلق نزديك را خواهد ديد- بلكه تركيبى از آن دو

[١] آنچه ويل دورانت نقل مى‌كند با منطق متقدمان هگل بيشتر جور مى‌آيد تا منطق هگل كه قبلا نقل كرديم .