اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٣٥ - مقاله دهم قوه و فعل امكان و فعليت(١)
ترتيب آثار باشد- .
و از اين بيان به وضوح مىپيوندد كه- امكان داشتن فعليتى در ماده حقيقتش اينست كه- يك نحوه ثبوت وجودى در ماده دارد- كه هنوز آثار خارجى فعليت بعدى را واجد نيست- و پس از آنكه ماده در سير تكاملى خود- تمام فعليت را پيدا كرد- آثار خارجى را نيز از خود بروز مىدهد- .
مثلا فعليت سيب وجود بى اثرى در تخم سيب دارد- با يك وجودات بى اثر ديگرى- از فعليتهاى ديگرى كه امكان دارند- و هنگامى كه تخم با سير تكاملى خود- در خط فعليت سيب افتاد شروع به فعاليت كرده- تدريجا امكانهاى ديگرى را كه بودند از ميان برده- و درخت سيب مىشود سپس سيب مىشود- و آثار خارجى سيب از وى طلوع مىكند- و داراى حجم و سنگينى و رنگ و بوى و مزه ويژه مىشود- .
ممكن است نتيجه ٤ را با تغيير تعبير چنين بيان كنيم- ماده با پيدا كردن فعليتى- امكان را به فعليت تبديل مىكند- و از بيان گذشته مىتوان نتيجه ديگرى به دست آورد- و آن اينست كه ميان امكان و فعليت- فاصله نمىتوان تصور نمود زيرا مجموع امكان و فعليت- يك واحد شخصى را تشكيل مىدهد و پيدايش فاصله- خواه فاصله وجودى و خواه فاصله عدمى- در ميان يك واحد شخصى- وحدت و شخصيت را از ميان بر مىدارد- .
مثلا تخم سيب كه به سوى فعليت سيب رهسپار است- در رهگذر خود به نقطهاى نخواهد رسيد كه- در آنجا نه امكان سيب بوده باشد نه فعليت سيب- بلكه پايان امكان سيب آغاز فعليت سيب مىباشد- پس مجموع امكان و فعليت سيب- يك واحد متصل را تشكيل مىدهد- و