ولى اين تكاپوى بيهوده‌اى است زيرا- اين حقيقت را كه پايه دوم تكامل يافته پايه اول است- توضيح نمى‌دهد ٣-قانون نامبرده به فرض صحت و تماميت خود- تنها در بخشى از جهان هستى يعنى مركبات مادى- مانند نبات و حيوان و انسان و متعلقات آنها- مى‌تواند قابل اجرا بوده- تحول و تكامل را توضيح دهد- ولى در بسايط و حركات مفرده- كه مجموعه‌اى از آنها يك مركبى را به وجود مى‌آورد- قابل اجرا نيست- مثلا يك حركت مكانى كوتاهى كه فرض مى‌كنيم- به عقيده اين دانشمندان مجموعه‌اى از دانه‌هاى مكانى است- كه پهلوى همديگر چيده شده- و هرگز با همديگر وحدت و اتصال ندارند- در هر سه دانه مكانى مفروض دومى نفى اولى است- ولى سومى نمى‌شود مجموع نفى و اثبات اولى و دومى شود- زيرا اين فرض با فرض بساطت منافى است- .(٣٦) (٣٦)اين ايراد بر اصل قانون مثلث تز آنتى‌تز سنتز وارد است- خواه آنرا مانند هگل بر اساس تناقض- و تركيب وجود و عدم فرض كنيم- و خواه مانند شلينگ و فيخته هر سه مرحله را اثباتى بدانيم- خلاصه ايراد اينست كه- جريان تثليثى طبيعت بر فرض صحت- تنها در مورد مركبات صادق است- يك مركب را مى‌توان گفت تركيبى است از دو ضد- اما در باره بسيط فرض تركيب و اينكه حقيقت- و ماهيتش عبارت از اجتماع دو ضد است غلط است- و از طرفى وجود عنصر بسيط- يا حركت بسيط را نمى‌توان منكر شد- زيرا اگر بسيط نباشد مركب هم نيست- اينجا ممكن است گفته شود كه- اين ايراد تنها در تعبير متقدمان بر هگل - كه هر سه مرحله را اثباتى مى‌دانستند وارد است- اما بر هگل اين ايراد وارد