اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١٨٤ - يادداشتهاى تفصيلى
[يادداشتهاى تفصيلى]
١-...تركيب يا اعتبارى است يا حقيقى- آنجا كه تركيب اعتبارى است وحدت هم اعتبارى است- و آنجا كه تركيب حقيقى است وحدت هم حقيقى است- على هذا شكى نيست كه- اگر تركيبى از ماده و صورت داشته باشيم- آن تركب اتحادى است و على هذا- ماده و صورت دو موجود علىحده و مستقل نيستند- بلكه صورت عبارت است از- حالت متحول شده ماده قبلى و حالت فعلى دو اعتبار دارد- به يك اعتبار صورت است و به يك اعتبار ماده- به آن اعتبار كه صورت است فعليت است- و به آن اعتبار كه مستعد پذيرفتن صورت ديگرى است- ماده است و اين جز با فرض حركت معقول نيست- و خود دليلى است بر حركت در جوهر- .
٢-قول به جوهريت هيولى در مقابل صورت- با نظريه كون و فساد سازگار است- نه با نظريه تكونات تدريجى- [١]زيرا بنا بر كون و فساد همواره با پيدايش صورتى- صورت سابق از بين مىرود- و البته بايد جوهرى فرض كرد كه با هر دو صورت موجود است- ولى با نظريه
[١] و بلكه از آن طرف بايد گفت كه تنها با فرض حركت در جوهر است كه مىتوان تركب جسم از هيولا و صورت را فرض كرد كه شيء واحد به وحدت حقيقيه از يك نظر بالفعل و از يك نظر بالقوه باشد .