اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٨٨ - قانون تكاپوى ديالكتيكى طبيعت
٤-اصل اجتماع ضدين نقيضين- .
٥-حركت اشياء از تضاد و تناقض- و ناسازگارى داخلى آنها سرچشمه مىگيرد- .
٦-ماهيت حركت اشياء عبارت است از- انتقال يك حالت به حالت ضد خودش- و سپس سازش و تركيب و وحدت دو ضد با يكديگر- مثلث تز آنتىتز سنتز- .
مقدمتا بايد تذكر دهيم كه- هگل نه مبتكر اصل تغيير و حركت در اشياء است- و نه مبتكر فرضيه اصل اجتماع ضدين- و نه مبتكر مثلث تز آنتى تز سنتز- .
اصل حركت در اشياء از قديمترين اصول فلسفه است- و در يونان قديم هراكليت فيلسوف معروف- بدان شهرت دارد و اوست كه اين مطلب را- به صورت اين تمثيل بيان كرده است- در يك رودخانه دو بار نمىتوان آبتنى كرد- همچنانكه اصل اجتماع ضدين يا نقيضين را- و اينكه تكامل نتيجه سازش- و توافق اضداد در مرحله بعد است- كه بعدا در پاورقيهاى متن- عين تعبيرات او را از كتاب پل فولكيه نقل خواهيم كرد- او بيان كرده است و به همين سبب- او را پدر اصلى ديالكتيك جديد مىدانند- .
هراكليت را هم فيلسوف تحول- و هم فيلسوف تناقض ناميدهاند- و هگل ادعا كرده است كه- من تمام نظريات هراكليت را در ديالكتيك خود گنجاندهام- و اما مثلث معروف تز آنتىتز سنتز- چنانكه قبلا اشاره كرديم و مورخان فلسفه نوشتهاند- قبل از هگل به وسيله فيخته و شلينگ اظهار شده است- بلكه طبق اظهار نظر پل فولكيه - ريشه اين مثلث را در افكار افلوطين - از حكماى اسكندريه و سپس در