كنند- در نتيجه عرض را نفى كرده و به جوهر افزوده‌اند- و با روش پراگماتيسم به سوى اصالت عمل گرويده- و از اندوخته‌هاى حسى ما كه از خارج مى‌گيريم- صفت بيرون نمائى را سلب نموده- و ادراكات ديگر ما را كه حسى نيستند- از همين صور حسى خود مى‌دانند- و در اين صورت اگر ما بسيار هنر نمائى كنيم- جهانى بيرون از خود مى‌توانيم اثبات كنيم اگر بتوانيم- و اما اينكه تشخيصاتى ديگر در جهان داده- و قضاوتهائى در جوهر و عرض- و ديگر مسائل فلسفى داده باشيم- ديگر دست ما كوتاه است

اقسام جوهر

مقدمتا بايد دانست كه اگر ما خواسته باشيم- از براى موضوعى توسعه جنسى داده و انواعى اثبات كنيم- تنها راهش آن است كه در ميان افرادش اختلاف- و تباين در آثار خواص پيدا كرده- و از آن راه مبادى آن احكام مختلفه را مختلف شماريم- .

مثلا حجم را به انواع مختلفه كره و اسطوانه- و مكعب و مخروط و منشور- و همچنين سطح را به سطح مستوى و منحنى- از راه اختلاف خواص رياضى- كه در افراد مختلفه آنها پيدا مى‌شود تقسيم مى‌نمائيم- .

و از اينجا روشن مى‌شود كه- اگر ماهيت جوهر كه از راه ويژه خود در خارج اثبات شده- انواعى داشته باشد- بايد اختلافى در احكام افرادش بروز كند- .

و با اعتماد به اين حقيقت گذشتگان فلاسفه- اقسام زيرين