اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٩٧ - آيا شدن تركيبى از هستى و نيستى است

تفكيك و جدائى از يكديگر نمى‌باشند- . [١]

از آنچه گفته شد معلوم شد كه- عدم به اعتبار اصلى كه همان نفى و سلب است- هيچگونه اعتبار خارجيت و واقعيت ندارد- تا فرض اتحاد و اجتماع با وجودى از وجودات در آن بشود- و به اعتبار ثانوى- خارجيت و واقعيت براى آن اعتبار مى‌شود- و از اين نظر است كه در باره‌اش- ظرف زمان و ظرف مكان اعتبار مى‌شود- و هم به اين اعتبار است كه- طرف نسبتهائى واقع مى‌گردد و معلوم شد كه- عدم به اعتبار دوم واقعيتش اعتبارى است نه حقيقى- از اين رو به هيچ وجه قابل مقايسه با وجود نيست- و معلوم شد كه در وجودهاى تدريجى و شدنها- از آن نظر كه وجود سيال است و هيچگونه ثباتى ندارد- يعنى هيچگونه واقعيتى كه در يك امتداد كوچك- يا بزرگ از زمان باقى بماند ندارد- حدوثش عين فنا و بقائش عين گذشت است- و هر قطعه‌اى از آن را كه در نظر بگيريم- منقسم مى‌گردد به گذشته و آينده- و هر قطعه از گذشته و آينده به نوبه خود نيز منقسم مى‌شود- به گذشته و آينده ديگرى و به همين دليل- هر اندازه آنرا كوچك فرض كنيم منقسم مى‌شود به دو هستى- كه هر هستى نيستى آن ديگرى است- و هر يك از آن دو هستى نيز به دو هستى ديگر منقسم مى‌شود- كه باز هر يك از آن دو هستى- مجازا و اعتبارا نيستى آن ديگر است- و از اين جهت گفته مى‌شود كه هستى و نيستى وجود و عدم- اثبات و نفى در شدن به هم آميخته و متحدند- بديهى است كه اين آميختگى- از نوع آميختگى دو عنصر واقعى نيست- و يك تركيب واقعى صورت نمى‌گيرد- بلكه