فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤ - ميراث زوجه از اموال غير منقول (٢) آية اللّه سيد محمود هاشمى شاهرودى

مقام تفصيل يا اجمال و اختصار بودن راوى، احتياج راوى به نقل بخشى از حديث و نه تمام آن، دخالت فهم راويان و عواملى از اين قبيل پديد آمده است.

خبر يزيد صائغ را يك بار از محمد بن عيسى از يحيى حلبى از شعيب از يزيد صائغ نقل كرده‌اند، و يك بار آن را از محمد بن ابى عبداللّه‌ از معاوية بن حكيم از على بن حسن بن رباط از مثنى از يزيد صائغ نقل كرده‌اند. متن حديث گواه است كه هر دو يك حديثند و با اين وصف در نقل محمد بن عيسى آمده است:«سألته عن النساء هل يرثن من الأرض؟ فقال: لاولكن يرثن قيمة البناء» و در نقل محمد بن ابى عبداللّه‌ آمده است: «إنّ النساء لايرثن من رباع الأرض شيئاً». اگر ما باشيم و حديث اوّل، چون امام در مقام جواب، تفصيل نداده‌اند، از جمله «هل يرثن من الأرض» عموم را استظهار مى‌كنيم. اما با ملاحظه حديث دوم اين استظهار ضعيف مى‌گردد و حديث اوّل از استدلال ساقط مى‌شود و به نظر مى‌رسد كلمه‌اى مانند «رباع» يا «عقار» از آن افتاده باشد يا الف ولام در «الأرض» الف و لام عهد باشد و از اين رو امام تفصيل نداده‌اند. بنابراين نمى‌توان براى تخصيص عموم كتاب بر چنين حديثى تكيه كرد.

همچنين مى‌بينيم در كتب روايى به نقل از زراره و محمد بن مسلم از امام باقر (ع) آورده‌اند: «لاترث النساء من عقار الأرض شيئاً»، از اين حديث حكم محروميت زوجه از ارث زمين خانه را استظهار مى‌كنيم. سپس مى‌بينيم از همين دو نفر به طريقى ديگر از امام باقر (ع) آورده‌اند:«النساء لايرثن من الأرض و لامن العقار شيئاً»، نمى‌توان بر حديث دوم تكيه كرد؛ زيرا احتمال دارد اين حديث عين همان حديث اوّل باشد و مراد از ارض در اين حديث، زمين خانه بوده و عبارت «ولامن العقار» عطف تفسيرى باشد». (١٤)

آرى، ظاهر صحيحه زراره از امام باقر (ع) كه گذشت:

«أنّ المرأة لاترث ممّا ترك زوجها من القرى و الدور و السلاح و الدوابّ شيئاً،