فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٦ - ميراث زوجه از اموال غير منقول (٢) آية اللّه سيد محمود هاشمى شاهرودى
فسخ براى فروشنده خريد كه اگر در مدت معينى بهاى آنها را نپردازد فروشنده حق فسخ معامله را دارد. مشترى قبل از به پايان رسيدن مدت مذكور در گذشت و فروشنده معامله را فسخ كرد، آيا زوجه مشترى از ربع يا ثمن تمام بهاى برگردانده شده يا فقط از بهايى كه مقابل اعيان است ارث مىبرد؟
سيد محمد كاظم يزدى فتوا داد كه زوجه از تمام بها ارث نمىبرد، بلكه فقط از بهايى كه مقابل اعيان است ارث مىبرد. وى پاسخ خود را با استدلال تفصيلى همراه ساخت كه رساله مختصرى در اين مسئله گرديد.
شيخ الشريعه اصفهانى فتوا داد كه زوجه از تمام بهاى برگردانده شده ارث مىبرد و در اين مسئله دو رساله مبسوط تأليف كرد، يكى تحت عنوان «ابانه المختار من ارث الزوجة عن العقار بعد الأخذ بالخيار» كه در آن به رساله سيد يزدى پاسخ داد، ديگرى تحت عنوان «صيانة الابانة» در پاسخ اشكالاتى كه محقق خراسانى بر رساله نخست او وارد كرده بود. سپس شيخ عبداللّه مامقانى رسالهاى با عنوان «المحاكمة بين علمين من المعاصرين» نوشت و در آن رأى سيد يزدى را ترجيح داده و به ايرادات شيخ الشريعه به رساله سيد پاسخ گفته، ولى خود او به تبع پدرش قايل به تفصيل شده ميان موردى كه ميّت خيار فسخ داشته و موردى كه طرف ديگر خيار داشته باشد، در حالى كه در فتواى سيد يزدى و شيخ الشريعه تفاوتى ميان اين دو فرض نيست.
صريح عبارات گذشته در مقام پيشين ـ ارث زوجه از خيار در زمين ـ اين بود كه زوجه از بهاى برگردانده شده ارث مىبرد و از زمين برگردانده شده ارث نمىبرد، يعنى مدار در محروميت و عدم محروميت زوجه فقط هنگام فسخ است. عبارات فقها در آنجا در خصوص مالى بود كه با خيار موروثى ميت بازگردانده شده بود، اما آنچه با خيار طرف ديگر معامله بازگردانده شده باشد، مسكوتٌ عنه مانده و در سخنان فقها بدان تصريح نشده بود. از اين رو احتمال فرق ميان اين دو فرض مطرح شد و مامقانى همين تفصيل را برگزيد و بر آن اصرار ورزيد. شيخ الشريعه بر عدم فرق ميان دو فرض مذكور اصرار داشته و قايل است كه ميان حكم اين دو فرض ملازمه وجود دارد؛ زيرا ملاك حكم نزد او يكى است و آن