(١٠٠) آخوند زاده، فتحعلى، الفباى جديد و مكتوبات، ص ١٣٧ و ٣٣٦. نگارنده به پاس حفظ حرمت دين و نبىّ مكرّم (ص) و اهل بيت او (ع) از نقل تفصيلى سخنان آخوند زاده در اين زمينه پرهيز مى‌كند و دراين مقام تنها به اين نكته اشاره مى‌كند كه اينگونه آثار آخوند زاده به جهت مواضع الحادى او وقلم آلوده به حرمت شكنى و فحّاشى، نه تنها در زمان حيات او به چاپ نرسيد، بلكه «مكتوبات كمال الدوله» هيچگاه در ايران اجازه نشر نيافت و تنها يكبار در حكومت كمونيستى اتحاد جماهير شوروى چاپ شد. «الفباى جديد و مكتوبات» نيز براى نخستين بار به طور پنهانى در سال ١٣٥٠ ش در عصر پهلوى و تنها در پانصد نسخه چاپ گرديد. كتاب «انديشه‌هاى ميرزا فتحعلى آخوندزاده» تأليف فريدون آدميت نيز كه جانبدارانه از آخوندزاده قلم زده بود، بعد از انتشار با فشار افكار عمومى، توسط ساواك جمع آورى گرديد (ر.ك: صوفى نياركى، تقى، آموزه، كتاب چهارم، جريان‌شناسى تاريخ نگارى مشروطيت، ص٣١) اما جاى تأسف دارد كه در نظام جمهورى اسلامى و تحت نظارت و مساعدت مالى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، مقاله «آخوند زاده» در جلد پنجم «دانشنامه ادب فارسى» به سرپرستى حسن انوشه در سال ١٣٨٢ ش به چاپ مى‌رسد، درحالى كه در بردارنده محتوا و ادبياتى جانبدارانه و تحريف‌آميز در باره ميرزا فتحعلى آخوند زاده است. نويسنده در اين مقاله با كتمان باورهاى الحادى آخوند زاده، او را «پيشواى آزادى خواهى در ايران و آذربايجان» و «انديشه گرى» باهدف «فرو ريختن پندارهاى پوسيده و خرافات دست و پاگير شرقيان» كه فعاليت‌هاى فكرى‌اش «در حوزه‌هاى فلسفه، سياست، تاريخ، اخلاق، هنر، ادبيات، نقد، زبان، الفبا و جز آنها، همگى در سمت و سوى انديشه‌هاى ترقى و آزادى خواهانه شكل و بسط يافته‌اند» و ميراث او در قالب شعر، نمايشنامه،مقاله، رساله و نامه به زبان‌هاى تركى آذرى، فارسى و روسى، يكى از پربارترين مخازن فكرى در تاريخ فرهنگ و انديشه ايران و آذربايجان به شمار مى‌رود» معرفى مى‌كند. نويسنده مقاله مزبور «مكتوبات كمال الدوله» را كه به صراحت و تكرار و با الفاظى توهين‌آميز و ركيك، در بردارنده مضامينى در انكار خدا، معاد و دين است، تنها اينگونه توصيف مى‌كند: «در نوشته هايى همچون مكتوبات كمال الدوله بى هيچ ترديدى ملايان ومتشرعان قشرى را ريشخند مى‌كند» و استادش ميرزا شفيع را كه بذر نفرت از روحانيت را در دل او كاشته است و سالهاى متمادى در كنار او و با تأسيس انجمن‌هاى گوناگون به ترويج انديشه‌هاى مشترك خود با او پرداخته است «دانشمندى روشن دل و آزاد انديش» معرفى مى‌كند.