٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٨

حواشى عروه نيز بر اين حكم خرده نگرفته، بلكه برخى در تأييد آن سخن گفته اند.

نكته‌اى كه در اين جا قابل توجه است، آن كه اوّلاً نپوشيدن كفش يا ردا و يا پشت و رو كردن آن، فقط براى شناخته شدن صاحب مصيبت نيست، بلكه شناخته شدن، تنها يكى از حكمت‌هاى آن است چنانكه پيامبر در تشييع جنازه سعد بن معاذ بدون ردا آمد، در حالى كه مسلمانان او را مى‌شناختند. لذا خود اين عمل، مستحب است و ثانياً به فرض كه براى‌شناخته شدن باشد منظور اين است كه ديگران او را به عنوان صاحب مصيبت بشناسند نه خود او را؛ يعنى بايد اثر مصيبت زدگى در او هويدا شود تا ديگران او را مصيبت زده ببينند. سوم اين كه در مصيبت‌هايى مانند فوت بزرگان دين ،كه همه مسلمانان در آن شريك مصيبت زده‌اند، استحباب نپوشيدن ردا و پابرهنه حاضر شدن در تشييع، شامل همگان مى‌گردد. اين رو برخى از فقها بر عدم كراهت، بلكه استحباب اين گونه اعمال در تشييع جنازه علما و بزرگان دين به سبب تأسّى به پيامبر اكرم (صلّى اللّه‌ عليه و آله) تصريح كرده و تمام مؤمنان را صاحب مصيبت دانسته اند. مرحوم سبزوارى در مهذب الاحكام مى‌گويد:

ظاهر اين است كه نپوشيدن ردا و كفش در تشييع جنازه علماى عامل و خوبان متقى مكروه نيست، به جهت تأسّى به خاتم پيامبران ـ صلى اللّه‌ عليه و آله ـ كه در تشييع جنازه سعد بن معاذ بدون كفش و ردا حاضر شد، وقتى از علت آن سوال شد، فرمود: ديدم ملائكه بدون كفش و ردا مى‌روند. به علاوه اين كه در مرگ بزرگان دين تمام مؤمنان صاحب مصيبت هستند. (٦٣)

برخى ديگر از فقها نيز عباراتى مشابه در تأييد اين مسئله آورده اند:

مصباح الفقيه: «فلا يبعد رجحانه في جنازة الأعاظم من الأولياء و العلماء لأجل التأسّي أو لأجل كون كلّ أحد في الحقيقة صاحب المصيبة عند موتهم، و اللّه‌ العالم» (٦٤).

مصباح الهدى:


(٦٣)مهذب الأحكام، ج٤، ص ٩٦ .
(٦٤)مصباح الفقيه، ج٥، ص٣٦٧ .