استاد مطهرى در مورد جمهورى اسلامى مى‌گويد: كلمه جمهورى «شكل» و اسلامى «محتواى» آن را مشخص مى‌كند. جمهورى يعنى حكومتى كه مردم حق انتخاب دارند، رئيس حكومت موقتى است و هر چند سال عوض مى‌شود. اسلامى هم يعنى اداره حكومت با اصول و مقررات اسلامى و حركت در مدار اصول اسلامى (مطهرى، پيرامون جمهورى اسلامى، ص٨٠-٧٩). استاد مطهرى اين اصل دموكراسى را هم كه مردم بايد بر حاكمان نظارت داشته باشند، مى‌پذيرد و مى‌گويد:«هر مقام غيرمعصومى كه در وضع غيرقابل انتقاد، قرار گيرد، هم براى خودش خطر است و هم براى اسلام.»(مطهرى، مجموعه آثار، ج ١٩، ص ٦٢٢).

١-٤- اهداف حكومت :

مطهرى اهداف حكومت را با توجّه به سخنان ائمه(ع) چهار چيز مى‌داند:

١-بازگشت به اسلام راستين و احياى سنت‌هاى فراموش شده اسلامى

٢-اصلاح شهرها يا سامان دادن به زندگى مردم

٣-نجات مظلومان از شر ظالمان

٤- اجراى مقررات اسلامى(مطهرى، پيرامون جمهورى اسلامى، صص ٨٤-٨٠ و بررسى اجمالى‌نهضت‌هاى اسلامى در صد ساله اخير، صص ٧٠-٦٩).

ايشان اين اهداف را از تحليل جملات اميرالمؤمنين(ع) بيان مى‌كند كه فرموده‌اند»:

«اللهم انّك تعلم أنَّه لم يكن الذى كان منّا مُنافسة في سلطانٍ ولا التماس شيء من فضولِ الحُطام و ِلكن لِنَرد المعالم من دينك [هدف اوّل [ و نُظهر الاِصلاح في بِلادكِ[هدف دوم [ فَيأمن المظلومون منِ عِبادك [هدف سوم] و تُقام المُعطَّلَةُ منِ حدودك[هدف چهارم [(نهج‌البلاغه، خطبه١٣١.

١-٥- ملاك مشروعيت حاكم :

حاكم بايد مشروعيت داشته باشد و به نظر مطهرى مشروعيت حاكم بر دو مبن