گرديد و مبحث حجيت خبر واحد را وارد گذرگاهى پيچيده كرد. (٦٠) اين نزاع در مورد نظريه خبر واحد نزد علاّمه حلّى نيز نقش ويژه‌اى ايفا كرد؛ چرا كه جمعى از بزرگان شيعه را بر آن داشت تا ديدگاه هايى را بپذيرند كه بعدها ـ در نهايت افراط ـ در مقابل جريان اخبارى قرار بگيرد، كه ما بعدها به ارزيابى اين ديدگاه‌ها خواهيم پرداخت تا زمينه‌هاى تاريخى پيدايش جريان اخبارى را بهتر بشناسيم؛ چرا كه اين جريان نقش عظيمى در تأسيس يكى از مهم‌ترين مراحل پيشبرد نظريه سنت در تفكر شيعى داشت.

تشديد نقد سند بعد از علاّمه حلّى :

پيش از اين گفته شد كه علاّمه حلّى براى پذيرش خبر، شرايطى را براى راوى مى‌شمارد كه عبارتند از: بلوغ، عقل، اسلام، عدالت و ضبط. (٦١) گفته شد كه تقسيم حديث همزمان با زمان علاّمه آغاز شد و موضوع شرايط راوى گسترش پيدا كرد تا جايى كه باعث عكس العمل‌هاى نسبتاً شديدى در درون مدرسه علاّمه گشت، كه براى روشن شدن موضوع به بيان آنها مى‌پردازيم:

شهيد اوّل و كاربردهاى اندك تقسيمات چهارگانه:

پيش از اين ديديم كه عملكرد شيعه، رويكردى اساسى در تعامل با سنت محكىّ بوده است، و قبل از علاّمه نيز شيوه مدرسه مفيد و مرتضى در باره پذيرش روايت يا ترك روايتى، براساس قراين و يقين به صدق يا كذب آنها بود. اين همان مطلبى است كه محقق حلّى بر آن تصريح مى‌كند. اما در مورد مدرسه شيخ طوسى، پى‌برديم كه وى براى تأسيس نظريه خبر واحد ظنى، به اجماع شيعه متكى است و در ميدان عمل برخى مباحث پيرامون خبر واحد را پيگيرى كرده است، چنان كه شيخ طوسى در پايان مباحث خبر در

(٦٠) ر.ك: مامقانى، مقباس الهدايه، ج١، ص١٨٥ ـ ١٩٩؛ البصرى، فائق المقال، ص٢٥.
(٦١) ر.ك: علامه حلى، مبادي الوصول، ص٢٠٦ و ٢٠٧؛ نهاية الوصول، ص ٢٩٩ و ٣٠٠؛ تهذيب الوصول، ص٢٣٠ ـ ٢٣٣.